Menu

Co to są dzikie pszczoły

Pojęciem „dzikie pszczoły” określamy wszystkie gatunki pszczół z nadrodziny Apoidea z wyjątkiem pszczoły miodnej. Termin ten nie ma znaczenia w systematyce biologicznej, stosowany jest potocznie. Większość dzikich pszczół prowadzi samotny tryb życia, jednak sposób życia i gniazdowania części pszczół przypomina społeczeństwa, jakie występują u pszczoły miodnej (do tej grupy należą pseudosmukliki i trzmiele).

W Polsce żyje około 470 gatunków dzikich pszczół. Na świecie około 30 000.

Jak wyglądają dzikie pszczoły

Dzikie pszczoły bardzo różnią się wyglądem, kolorem, wielkością (od kilku milimetrów do nawet 3 cm). Niektóre można pomylić z osami, niektóre są włochate jak misie a jeszcze inne – zupełnie łyse. Mimo znacznych czasami różnic ciężko je zidentyfikować i wskazana jest pomoc specjalisty.

Zróżnicowanie pszczół pod względem rozmiaru jest bardzo duże. Na zdjęciu samiec pszczolinki (Andrena), poniżej pseudosmuklik (Lasioglossum) (fot. własna)

Poniższa galeria prezentuje zróżnicowanie w wyglądzie.

Pszczolinka owocowa (Andrena helvola) (fot. własna)
Samotka barwna (Hylaeus variegatus) (fot. własna)
Mamrzyca północna (Epeolus variegatus) (fot. własna)
Obrostka letnia (Dasypoda hirtipes) (fot. własna)
Porobnica wiosenna (Anthophora plumipes) (fot. własna)
Pszczolinka ruda (Andrena fulva) (fot. własna)
Pszczolinka brunetka (Andrena pilipes) (fot. własna)
Smuklik złotawy (Halictus subauratus) (fot. własna)

Miejsca gniazdowania

Większość pszczół dzikich gniazduje w ziemi. Niektóre pszczoły wybierają do tego płaskie tereny nieporośnięte roślinnością, inne – środowiska krawędziowe (strome skarpy) lub martwe drewno, puste łodygi czy otwory w drewnie.
Są też gatunki, które zaskakują sposobem życia, zakładając gniazda jedynie w muszlach czy wykładając miejsca lęgu płatkami kwiatów.

Murarka makowa (Hoplitis papaveris) – buduje gniazda z płatków kwiatów (fot. własna)
Murarka muszlówka (Osmia aurulenta) – zakłada gniazdo w muszlach ślimaków (fot. własna)
Kilkumilimetrowa rożyca błękitnawa (Ceratina cyanea) zakładająca gniazda w suchych łodygach (fot. własna)
Miesierka niedopaska (Megachile versicolor) wyściełająca gniazdo kawałkami wyciętych liści (fot. własna)

Cykl życia

Ponieważ dzikie pszczoły żyją zaledwie kilka tygodni, samica po wykluciu się zostaje zapłodniona przez czekające już na nią samce i od razu rozpoczyna budowę gniazda. Samica każde jajko po oprowiantowaniu mieszaniną pyłku i nektaru zmyka w komorze zatyczką z przeżutych części roślin, kawałków liści, gliny, piasku, małych kamieni lub żywicy drzewnej. Samice i samce zimują przeważnie jako poczwarki i wychodzą na wiosnę przyszłego roku i cykl się powtarza.

Gniazdo murarki ogrodowej (Osmia bicornis). Widać jajko, pyłek i przegrody zbudowane z gliny (fot. własna)
Gniazdo miesierki niedopaski (Megachile versicolor). Widać komory zbudowane z materiału roślinnego wycinanego żuwaczkami przez pszczoły (fot. własna)
Zamknięcie wejścia gniazda z gliny (murarka ogrodowa) (fot. własna)
Zamknięcie wejścia gniazda z materiału roślinnego (miesierka niedopaska) (fot. własna)
Zamknięcie wejścia gniazda z gliny, piasku, drewna (murarka żmijowcowa) (fot. własna)
Zamknięcie wejścia z papki roślinnej – murarka rzepakowa (Osmia brevicornis) (fot. własna)

Tutaj więcej przykładów zatyczek gniazd.

Kukułki – pasożyty gniazdowe

Wśród dzikich pszczół znajdziemy również pasożytnicze kukułki. Same nie budują komór lęgowych, natomiast specjalizują się w wykorzystywaniu obcych gniazd do hodowania własnego potomstwa. Wykorzystują sytuację, gdy pszczoła szuka pyłku i umieszczają jajo w komórce lęgowej. Larwy kukułki żywią się pyłkiem zamiast larw żywiciela, które po wykluciu umierają po prostu z głodu. Pszczoły pasożytnicze często odwiedzają te same rośliny, co ich pszczoły żywicielskie. Przykładami pszczół-kukułek są: ścieski (Coelioxys), nęczyny (Sphecodes), czy koczownice (Nomada).

Nęczyn lepiarkowiec (Sphecodes albilabris) – podrzuca swoje jajka lepiarce wiosennej i pszczolinkom (fot. własna)
Koczownica lucernówka (Nomada fucata)- korzysta z gniazd pszczolinki pospolitej (fot. własna)
Ścieska niedopaska (Coelioxys inermis) – pasożyt gniazd niektórych miesierek (fot. własna)
Koczownica żółtoplamka (Nomada goodeniana) – pszczolinki piaskowej, pszczolinki wierzbowo-mniszkowej, pszczolinki niebieskawej i in. (fot. własna)

Dzikie pszczoły – specjaliści i niewybredni oblatywacze

Część dzikich pszczół zależy od jednego gatunku lub rodzaju roślin (gatunki oligolektyczne), stąd są bardzo zależne od czasu kwitnienia roślin, które oblatują. Inne gatunki są polilektyczne, czyli używają pyłku z różnych roślin, dzięki czemu mogą być aktywne przez dłuższy czas w ciągu roku.

Co zagraża dzikim pszczołom?

Problemem dzikich pszczół jest ich bardzo niska reproduktywność. Oprócz kurczenia się miejsc oferujących bazę pokarmową, chemizacji rolnictwa, coraz mniej jest siedlisk, w których miałyby one odpowiednie miejsca gniazdowania.


Oznaczenie owadów ze zdjęć:
Darek ogrodnik