Menu

Philanthus triangulum (taszczyn pszczeli, wilk pszczeli)

komentarze 2

Nie jest to dzika pszczoła, lecz dziki zapylacz z rodziny grzebaczowatych (Crabronidae). Czarny charakter w świecie pszczół miodnych, wróg pszczelarzy. Mam nadzieję jednak, że po moim wpisie znajdziecie trochę serca dla taszczyna pszczelego (Philanthus triangulum), bo to bardzo ciekawa żądłówka.

Taszczyn pszczeli (Philanthus triangulum)
Taszczyn pszczeli (Philanthus triangulum). Osobnik z szerokimi przepaskami (fot. własna)

Taszczyn pszczeli (Philanthus triangulum) z wyglądu trochę przypomina osę. Jest silnie zbudowanym owadem, z rzucającą się w oczy wielką głową. Jest to dobry obiekt obserwacji, ponieważ jest duży – samice dorastają do 17 mm (samce do 10 mm). Na przodzie głowy znajduje się charakterystyczny rysunek przypominający nieco koronę. Paski widoczne na odwłoku mogą być odmienne u różnych osobników.

Taszczyn pszczeli (Philanthus triangulum)- samica przy gnieździe
Samica taszczyna pszczelego przy wejściu do gniazda. Widoczna korona na przodzie głowy (fot. własna)

Miejsce gniazdowania

Taszczyna pszczlego spotkać można od czerwca do września. W ciepłe lata mogą pojawić się nawet dwa pokolenia. Na miejsce gniazdowania wybiera zarówno płaskie kawałki piaszczystej ziemi, jak i pionowe skarpy. Potrafią żyć w dużych skupiskach, ale nie tworzą społeczeństw.

Gniazda
Skarpa z widocznymi otworami – gniazdami taszczyna pszczelego (średnica otworów ok. 1 cm) (fot. własna)
Samice w gniazdach
Samice wychyliły się z gniazd zaciekawione moją obecnością (fot. własna)

Gniazda taszczyna pszczelego

Taszczyn pszczeli jest sprawnym kopaczem, stąd drążony przez niego tunel może osiągać długość aż jednego metra. Na samym końcu tunelu tworzy odgałęzienia w postaci 5-10 komór lęgowych – kształtu i wielkości gołębiego jaja.

Polowanie na pszczoły miodne

Chociaż dorosły taszczyn pszczeli jest roślinożerny – żywi się pyłkiem i nektarem, to dla swojego potomstwa poluje na pszczoły miodne (wyłącznie), które lokalizuje po zapachu. Pszczoły atakowane są na kwiatach – nigdy w ulu. Pszczoła po schwytaniu próbuje się bronić, lecz gładkie ciało taszczyna pszczelego uniemożliwia jej wbicie żądła. Taszczyn nie ma takich problemów. Jego żądło wbija się tuż za pierwszą parą odnóży pszczoły. Trucizna zaczyna działać już po kilku sekundach paraliżując ofiarę. Taszczyn pszczeli, uciskając swoim odwłokiem odwłok pszczoły, wyciska z jej wola kropelkę nektaru. Kropla jest swego rodzaju „dopalaczem”, który daje taszczynowi energię pozwalającą na transport pszczoły do gniazda. Brzmi to trochę makabrycznie, ale takie praktyki są stosowane również u innych owadów, jak np. u miodwy łąkowej (Mellinus arvensis) polującej na muchówki.

Wilk pszczeli transportuje pszczołę pod sobą, ułożoną grzbietem w dół i głową do przodu.

Taszczyn pszczeli niosący zdobycz
Taszczyn w locie z pszczołą miodną (fot. własna)
Taszczyn pszczeli niosący zdobycz
Międzylądowanie i odpoczynek (fot. własna)

Dolatując w okolice miejsca lęgu, zawisa lokalizując otwór, po czym błyskawicznie kieruje się do właściwego gniazda. Taszczyny opuszczając gniazdo zamaskowują do niego wejście. Wyjątkiem są lęgi zakładane w skarpach, do których wejścia pozostają zawsze otwarte.

Taszczyn pszczeli niosący zdobycz
Które gniazdo moje? Z prawej? Z lewej? (fot. własna)

Taszczyn środkowymi nogami trzyma pszczołę, podczas gdy przednimi odsłania wejście.

Taszczyn pszczeli niosący zdobycz
Środkowe – zamaskowane (fot. własna)

Larwa

W komorze lęgowej taszczyn pszczeli umieszcza dla larwy samca 2-3 pszczoły a dla larwy samicy 3-6 pszczół. Po przyniesieniu wymaganej liczby pszczół do komory taszczyn składa w niej jajo. Larwa wykluwa się po trzech dniach i przez tydzień zjada przygotowane wcześniej pszczoły, po czym zaczyna prząść kokon. Larwa zawiesza w jamie komory jedwabny kokon tak, by nie dotykał ścian ani podłoża. W kokonie czeka do wiosny przyszłego roku. W sprzyjających warunkach postać dorosła pojawia się w sierpniu jeszcze tego samego roku.

Taszczyn usuwający patyki podczas budowy gniazda (fot. własna)
Budowa gniazda (fot. własna)

Antybiotyk

W gnieździe wilka pszczelego panują idealne warunki do rozwoju pleśni, jednak jej tam nie ma. Wcześniej sądzono, że trucizna, którą taszczyn podaje pszczole podczas żądlenia, powstrzymuje niebezpieczny rozwój grzybów. Badania Erharda Strohma wykazały jednak, że taszczyn liże pszczołę i balsamuje ją chroniąc przed pleśnią, stąd jest ona tak długo przydatna do spożycia przez larwę.

Taszczyn pszczeli, wilk pszczeli (Philanthus triangulum) (fot. własna)

Drugą strategią zwiększająca szansę przeżycia potomstwa jest symbioza taszczyna z bakteriami z rodzaju Streptomyces. Bakterie te wytwarzają antybiotyki, chroniące kokony larw błonkówek przed patogenami. Kiedy owady złożą jaja, bakterie z czułków dostają się do gniazda [5].

Taszczyn wyglądający z gniazda (fot. własna)

Czy taszczyn pszczeli jest taki zły?

Pozornie mogłoby się wydawać, że taszczyn to czarny charakter. Jednak po bliższej analizie, ten wniosek okazuje się być zbyt pochopny. Zakładając, że w gnieździe jest maksymalnie 10 komór lęgowych i w każdej maksymalnie 6 pszczół (gdyby były to same samice a tak nigdy nie jest), otrzymamy liczbę 60 pszczół. Z literatury wynika, że jest to maksymalnie 50. W porównaniu do przeciętnej liczebności pszczół w ulu (90 000) i śmiertelności robotnic w trakcie sezonu (czas życia to ok. 42 dni), dodając do tego wysokie zdolności reprodukcyjne pszczół miodnych, liczba ofiar taszczyna okazuje się być znikoma.

Taszczyn pszczeli, wilk pszczeli (Philanthus triangulum) (fot. własna)

Bardziej niż taszczyn pszczeli, wolę nazwę wilk pszczeli, bo to taki trochę wilk kradnący owce, bo tak jak on wchodzi nieświadomie w szkodę człowiekowi i to jest przekleństwo, które może zaważyć o jego losie. Człowiek patrząc przez pryzmat pożyteczne – niepożyteczne często bywa okrutny dla „wilków” zwierzęcego świata.

Gdy pszczoła miodna postanawia zostać dziką pszczołą i spotykasz ją w pomocach gniazdowych to znak, że w pobliżu kręci się wilk pszczeli… 😉
(fot. własna)

Kolejny czarny charakter, czyli powabnica blondynka

Na koniec ciekawostka. Taszczyn też nie może spać spokojnie. Na jego potomstwo czyha inny czarny charakter błonkówkowego świata – złotolitka blondynka (Hedychrum rutilans), która jest kleptopasożytem i parazytoidem larw taszczyna. Samica tej osy kukułki podczas nieobecności samicy taszczyna, składa jaja na sparaliżowanych pszczołach, służących jako zaopatrzenie komory lęgowej. Po wykluciu się larwa złotolitki zjada najpierw larwę gospodarza a następnie zapasy z pszczoły miodnej. Ach, te blondynki… 😉

Złotolitka blondynka (Hedychrum rutilans) patrolująca gniazda wilka pszczelego (fot. własna)

Źródła i dodatkowa lektura:
1. https://www.zeit.de/2005/12/N-Bienenwolf
2. Paul Westrich: Wildbienen Deutschlands, Stuttgrat 2018.
3. H. Bellmann, Błonkówki. Przewodnik entomologa, Warszawa 2011.
4. https://insektarium.net/hymenoptera-2/crabronidae/philanthus-triangulum-taszczyn-pszczeli
5. http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C400061%2Cmiliony-lat-w-symbiozie.html

Identyfikacja owadów ze zdjęć i uwagi: Darek Ogrodnik
Złotolitkę oznaczył: Brachytron


2 komentarze o “Philanthus triangulum (taszczyn pszczeli, wilk pszczeli)”

  1. Darecki pisze:

    Hedychrum rutilans to pasożytnicza osa, do pszczoły jej daleko 😉 Systematyka żądłówek jest dość zawiła i zdecydowanie odbiega od powszechnego poglądu, że „pszczoła to pszczoła, a osa to osa i do widzenia” 😉 Aculeata dzielą się na 3 nadrodziny: Apoidea do której należą pszczoły i grzebacze, Vespoidea do której należą rozmaite osy i mrówki oraz Chrysidoidea do której należą złotolitki i kilka innych rodzin.

    1. ml pisze:

      Dzięki wielkie. Zaraz to poprawię. Mógłbyś zerknąć tu: http://dzicyzapylacze.pl/dzikie-pszczoly ?
      Pisałam tez tam o kukułkach, boję się teraz, że gdzieś się wyłożyłam w systematyce 😉

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.