Antagoniści

Anthrax anthrax

Pinterest LinkedIn Tumblr

Muchówka Anthrax anthrax jest czarnym charakterem w pszczelim środowisku. Należy do bujankowatych (Bombyliidae) i jak wiele muchówek z tej rodziny pasożytuje na dzikich pszczołach.

Czarna „mucha”

Tego pasożyta pszczół samotnych znajdowałam przeważnie w gniazdach miesierek. Literatura podaje, że można go spotkać również w gniazdach murarek (Osmia, Hoplitis).

Anthrax anthrax przy gniazdach murarki żmijowcowej (Hoplitis adunca) (fot. wł.)

Muchówka ta jest świetnym lotnikiem. Posiada umiejętność zawisania w powietrzu. Wygląda to wyjątkowo, gdy obserwuje się ją latającą koło pszczelich gniazd w domku dla owadów.
Spotykałam ją też przy otworach w pomocy gniazdowej z piasku i gliny.

Przy pomocy gniazdowej z gliny. Podlatuje do gniazda porobnicy wiosennej (Anthophora plumipes) (fot. wł.)

Przed złożeniem jaja zanurza końcówkę odwłoka w pyle (kurz, piasek). Następnie kołyszącym ruchem wrzuca otoczone pyłem jajo do gniazda dzikiej pszczoły. Gdy pszczoła-matka zamknie komórkę, mobilna larwa muchówki początkowo nie odżywia się i czeka aż larwa pszczoły zbuduje kokon. Wtedy dopiero zaczyna na niej pasożytować, pochłaniając ją.

Przy gniazdach pszczół, grzebaczy i osowatych różnych gatunków (fot. wł.)

Poczwarka muchówki również jest ruchoma, owłosiona i posiada twarde zęby na głowie, które pomagają jej wiosną uwolnić się z gniazda pszczoły przewiercając otwór w zamkniętej komórce gniazda. Może ona poczynić duże szkody, nie tylko zabijając pszczołę, w której komórce się rozwijała, ale także wszystkie inne pszczoły, które znajdą się na jej drodze, gdy zmierza ku wyjściu z gniazda.

Wyjście z gniazda Anthrax anthrax

Udało mi się udokumentować, jak wygląda wychodzenie z gniazda.

Anthrax anthrax wychodząca z gniazda miesierki różówki (Megachile centuncularis) (fot. wł.)
Charakterystyczne twarde zęby pomagające jej wydostać się na zewnątrz (fot. wł.)
Wyjęłam poczwarkę z gniazda, żeby lepiej się jej przyjrzeć (fot. wł.)
Cały proces wypoczwarczenia przebiega bardzo szybko i sprawnie (fot. wł.)
Muchówka jeszcze z nierozłożonymi skrzydłami i wydłużonym odwłokiem. Warto zwrócić uwagę, jak zmieniać się będzie kolor jej skrzydeł oraz wygląd odwłoka (fot. wł.)
Kolejny etap (fot. wł.)
Świeże skrzydła nie mają jeszcze charakterystycznego rysunku (fot. wł.)
A tu już w całej swej okazałości. Dorosłe osobniki żywią się nektarem, więc są zapylaczami 🙂 (fot. wł.)

Wyjście z kolejnego gniazda

W przypadku gniazda miesierki, z łatwością mogłam wyjąć Anthrax anthrax z gniazda, ponieważ zamknięcie stanowiły jedynie wycięte przez pszczołę liście. Przy gnieździe murarki żmijowcowej (Hoplitis adunca) muchówka miała większe trudności, ponieważ musiała przebić się przez twardą zatyczkę. Miałam więc okazję zaobserwować, jak to wygląda.

Muchówka przebijająca się przez ściankę gniazda (fot. wł.)
Wydłużone ciało muchówki wychodzące z gniazda (fot. wł.)
Muchówka prostująca skrzydła obok gniazda. Śladem jej działalności jest pozostawiona w gnieździe poczwarka z charakterystycznymi ząbkami (fot. wł.)

Notatki na temat Anthrax Anhtrax

  1. Czas lotu: maj – lipiec.
  2. Nie zostało to potwierdzone, czy w początkowej fazie rozwoju mobilna larwa muchówki może przebijać się między ściankami komórek. Gniazda miesierek, w których została przeze mnie zaobserwowana muchówka, miały nieuszkodzone ścianki roślinne komórek, co mogłoby wskazywać, że larwa się między nimi nie przemieszczała.
  3. W artykule, na który trafiłam, znalazłam informację, że we Włoszech muchówka ta potrafiła spasożytować 95% całkowitej liczby kokonów, co robi wrażenie. Jednak odnotowane w Niemczech spasożytowanie gniazd wynosiło zaledwie 2%. W Polsce ten pasożyt raczej nie ma większego znaczenia (?).
  4. W większym stopniu na pasożytnictwo spowodowane przez Anthrax Anthrax były narażone murarki w formatkach niż w trzcinach.
  5. Jeżeli jednak ktoś miałby problem z tym pasożytem i dziesiątkowałby on populację pszczół, znalazłam informacje, jak temu przeciwdziałać. Ponoć skuteczne jest tworzenie atrap gniazd. Można wtedy pomalować formatkę na żółto z otworami w kolorze czarnym i głębokości jedynie 0,5 cm. Zmniejsza to procent pasożytnictwa, przyciągając muchówki do fałszywych gniazd.
    Sadownicy posiadający murarki warto, by kokony pszczół, które pozostały niewylęgnięte, zabezpieczali, gdyż w nich może znajdować się ww. muchówka. Wygryza się ona bowiem od tygodnia do dwóch po żeńskich gatunkach Osmia. U mnie, w przypadku miesierek, pojawiały się równocześnie z pszczołami.

Podaję tu jedynie myśli zamieszczone w linkowanym poniżej artykule, ponieważ niestety nie udało mi się dotrzeć do artykułów źródłowych, na które powołują się autorzy.

Porównanie wielkości poczwarki Anthrax Anthrax z kokonem murarki ogrodowej (Osmia bicornis) i komórką miesierki (fot. wł.)

Czarne piękności

Poniżej zamieszczam porównanie z innymi muchówkowatymi pięknościami, które można pomylić z bohaterką artykułu, a które miałam przyjemność spotkać.

Bohaterka artykułu – Anthrax anthrax. Muchówka pasożytująca na dzikich pszczołach (fot. wł.)
Anthrax varia – również pasożytuje na pszczołach, a także grzebaczowatych. Tutaj ciekawostka: jej ciało może mieć od 4 do 11 mm (to bardzo duży przedział), ponieważ jej wielkość zależy od gniazda żywiciela. Zawsze spotykałam jej większych przedstawicieli. Gdy kręciła się w pobliżu gniazd małych grzebaczy, początkowo byłam przekonana, że trafiłam na inny gatunek. Była taka mała! (fot. wł.)
Drogosz żałobny (Hemipenthes morio) – jest piękny i robi wrażenie. Jest nadpasożytem parayztoidów takich jak rączce (Tachinidae), czy gąsieniczniki (Ichneumonidae) (fot. wł.)

Oznaczenie muchówek: avidal z Insektarium

Źródła i dodatkowa lektura

  1. http://www.bulletinofinsectology.org/pdfarticles/vol58-2005-141-152krunic.pdf
  2. Paul Westrich: Wildbienen Deutschlands, Stuttgrat 2018.

Jestem miłośniczką żądłówek i założycielką strony dzicyzapylacze.pl. Moim marzeniem jest stworzenie bazy wiedzy o dzikich zapylaczach i opisanie wszystkich gatunków dzikich pszczół Polski. Opowiadając o żądłówkach korzystam ze wsparcia Darka Ogrodnika, który podziela fascynację tymi owadami, identyfikuje je z moich zdjęć i dzieli się swoją wiedzą.

1 Komentarz

  1. No niestety, pasożyty pszczół w domkach to poważne utrapienie bo mają podane wszystko jak na tacy. Ja już w pierwszym roku „hodowli” murarki ogrodowej zaobserwowałem olbrzymią inwazję Cacoxenus indagator, skakuny nijak sobie z nimi nie radziły. Zostawiłem wszystko przyrodzie zakładając, że sobie poradzi i skakuny się namnożą. Skakuny jakby się namnożyły ale murarki przepadły…
    Trudno, są inne piękne dzikie pszczoły.

Napisz komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.