Pionowe pomoce gniazdowe

Złamane łodygi z miękkim rdzeniem, to miejsce gniazdowania niektórych gatunków dzikich pszczół. Jeżeli w ogrodzie brak suchych i połamanych łodyg, warto zadbać o nie tworząc pionowe pomoce gniazdowe.

Niektóre gatunki pszczół gniazdują w łodygach starych, ułamanych roślin. Samodzielnie drążą w nich chodniki i tam składają jaja oraz pyłek (fot. własna)

Pionowe pomoce gniazdowe cieszą się dużym powodzeniem. W zeszłym roku wszystkie zostały zasiedlone. Kolonizatorem części łodyg okazała się rożyca błękitnawa (Ceratina cyanea) i nibolica dwuzębna (Microdynerus parvulus). W bieżącym roku dołączyły do nich zamorki (Pemphedron spp.) i murarka trójzębna (Hoplitis tridentata). Reszta zasiedlonych łodyg z braku czasu nie została dotąd przebadana i udokumentowana. Wydrążone otwory różnią się średnicą, stąd prawdopodobne jest, że mogą tam gniazdować inne gatunki.

Pionowa pomoc gniazdowa przymocowana do wbitego w ziemię palika (fot. własna)
Zeszłoroczne suche pędy. Miejsce gniazdowania murarki trójzębnej (Hoplitis tridentata),
która znajduje się na tytułowym zdjęciu (fot. własna)

Czym jest pomoc gniazdowa?

Pomoc gniazdowa to inaczej zastępcze gniazdo dla pszczoły. Pomoc taką tworzymy tam, gdzie pszczoły nie mają miejsca na złożenie lęgu a mają pod dostatkiem pokarmu (kwitnące rośliny).

Pomoce gniazdowe, które spotykamy w klasycznych domkach dla owadów, tworzone, np. dla murarki ogrodowej, mają postać pustych poziomych zakończonych ślepo tuneli. We wpisie tym jednak chciałabym zaproponować stworzenie pomocy gniazdowej dla gatunków, które zakładają gniazda w pionowych łodygach (niewydrążonych), np. suchych, ułamanych łodygach malin, w łodygach dziewanny pozbawionej kwiatostanu itp. Jeżeli mamy takie warunki, to świetnie. Idealnie by było, gdyby ogródki posiadały zakątki z suchymi łodygami. Lubię dzikie ogrody i sama taki posiadam. Często jednak, troszcząc się o wygląd rabatki lub w ramach pielęgnacji, wycinamy stare pędy. Wtedy właśnie warto zadbać, by w naszym ogrodzie nie zabrakło pionowych pomocy gniazdowych, które stanowią zastępcze miejsce gniazdowania dla pszczół, w sytuacji gdy brakuje naturalnych miejsc do założenia lęgu.

Jak stworzyć pionową pomoc gniazdową

Po pierwsze, ważny jest wybór odpowiednich suchych łodyg z miękkim rdzeniem. umożliwiających pszczołom drążenie korytarza. Dobre do tego będą takie rośliny, jak np. jeżyna, malina, bez czarny, oset, popłoch, bylica, dzika róża i in.

Łodygi powinny być niewydrążone i posiadać wewnątrz miękki rdzeń (fot. własna)

Po drugie, długość łodygi powinna wynosić min. 50 cm a średnica min. 15 mm.

Po trzecie, łodyga powinna być skierowana pionowo lub w lekkim nachyleniu.

Po czwarte, łodyga powinna być ucięta od góry tak, by pszczoła miała dostęp do miękkiego rdzenia.

Po piąte, łodyga nie powinna mieć kontaktu z wilgocią. Nie powinno się wbijać ją w ziemię, lecz przymocować, np. do boku domku dla owadów, do palika, płotu, barierki balkonowej itp.

I ostatnie najważniejsze – szóste – pszczołom należy zapewnić źródło pokarmu w postaci kwitnących roślin.

Murarka trójzębna (Hoplitis tridentata) drąży gniazdo w pomocy gniazdowej z maliny (fot. własna)
Rożyca błękitnawa (Ceratina cyanea) gniazdująca w pionowej pomocy gniazdowej z bylicy pospolitej (fot. własna)
Pomoc gniazdowa. Wydobywające się z wnętrza okruchy wewnętrznego rdzenia świadczą o tym, że w środku owad drąży tunel (fot. własna)
Microdynerus parvulus
Microdynerus parvulus w gałęzi derenia świdwy. Kawałek drewna w zamyśle nie miał być pomocą gniazdową.
Wydrążony przez żądłówkę rdzeń ma 1 mm średnicy! (fot. własna)
Microdynerus parvulus
Microdynerus parvulus gniazdujący w jednej z pionowych pomocy gniazdowych (fot. własna)
Zamorek (Pemphedron sp.) idący do swojego gniazda (fot. własna)

Uwagi końcowe

Umieszczanie łodyg wysoko, np. na gałęziach drzew, nie wpływa pozytywnie na kolonizację. Pszczoły, ze względu na „zaprogramowany” sposób gniazdowania, szukać będą gniazd na wysokości takiej, na jakiej rosną rośliny, w których drążą tunele.

Niektóre pszczoły drążą tunele w pomocach gniazdowych również „od dołu”, zasiedlając je z obu stron.

Podobno najchętniej zasiedlane są łodygi jeżyny a najrzadziej (lub wcale) czarnego bzu. Trudno mi się jednak wypowiadać w tej kwestii, bo u mnie wszystkie łodygi zostały zasiedlone.

Łodygi mogą zostać zasiedlone także przez innych mieszkańców: grzebaczowate czy osowate (np. nibolica dwuzębna). Są to również pożyteczne (zarówno z punktu widzenia człowieka, jak i przyrody) owady, które regulują populacje szkodników/innych owadów.

Jeżeli nasuwają Ci się jakieś uwagi, sugestie, masz inną propozycję umieszczenia łodyg – chętnie przyjmę wszelkie nowe myśli.

Zbierając łodygi, w celu wykorzystania ich na stworzenie pomocy, należy uważać, by nie naruszyć istniejących siedlisk pszczół!

Jeżeli pomoc gniazdowa zostanie u Ciebie zasiedlona, daj mi proszę znać o tym.

Pszczoły i inne żądłówki zasiedlające

Westrich podaje [1], że z tego typu pomocy gniazdowych mogą skorzystać:

  • Ceratina cucurbitina
  • Ceratina cyanea
  • Ceratina chalybea
  • Hylaeus brevicornis
  • Hylaeus communis
  • Osmia leucomelana
  • Osmia claviventris
  • Osmia tridentata
  • Stelis ornatula
  • Pemphredon inornata
  • Odynerus laevipes

Ponieważ pionowa pomoc gniazdowa pomaga gatunkom rzadkim, istotna jest jej promocja.

Źródło:
1. Paul Westrich: Wildbienen Deutschlands, Stuttgrat 2018.
2. http://www.alt.delattinia.de/publikationen/40_19_PETRISCHAK%20Wespen%20Wildbienen%20Brombeeren.pdf

Oznaczenie owadów ze zdjęć:
Darek Ogrodnik

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.