Gdzie szukać dzikich pszczół i innych żądłówek

Zapraszam na spacer po miejscach, gdzie najpewniej spotkamy dzikie pszczoły i inne żądłówki.
Przy okazji spaceru w poszukiwaniu dzikich pszczół spróbuję wyciągnąć wnioski, co możemy zrobić, żeby zachęcić pszczoły do zamieszkania w naszym ogrodzie.

Oto miejsca, gdzie możemy szukać dzikich pszczół i innych żądłówek:

1. Na kwitnących roślinach

Myśląc o pszczołach widzimy łąkę pełną kwiatów. I słusznie. Kwitnące rośliny są im niezbędne do pobierania pokarmu i wykarmienia potomstwa. To pierwsze z miejsc, gdzie powinniśmy szukać pszczół.

Makatka tarczkozębna (Anthidium oblongatum) na komonicy. Roślinę tę oblatuje kilkadziesiąt gatunków dzikich pszczół (fot. Kasia)
Smuklik wielki (Halictus quadricinctus) (fot. Kasia)
Mniszek lekarski jak magnes przyciąga dzikie pszczoły (fot. Kasia)
Rośliny baldaszkowate. Uwielbiam je. Można spotkać na nich taką mnogość gatunków!
Tylko na tym jednym sfotografowanym kwiecie marchwi obserwujemy: najliczniej reprezentowaną podwijkę guniakówkę (Tiphia femorata), jakiegoś gąsienicznikowatego (Ichneumonidae), dwa chrząszcze, mrówkę i… o nie, przegapiłam robiąc to zdjęcie :/ – kopulującą parkę otrętwiacza bokozębca (Oxybelus variegatus) (fot. Kasia)
Kwitnące drzewa i krzewy owocowe to rośliny przyciągające dzikie pszczoły. Na zdjęciu pszczolinka mniszkowo-rzepakowa (Andrena dorsata) na tarninie (fot. Kasia)

Co możemy zrobić w naszym ogrodzie?
Postarać się, by nie zabrakło w nim roślin przyjaznym pszczołom. To punkt pierwszy, który powinniśmy realizować myśląc o pomocy dzikim zapylaczom.

Rośliny przyjazne pszczołom (fot. Kasia)

2. Na wydeptanych ścieżkach i odsłoniętej ziemi

Większość dzikich pszczół gniazduje w ziemi. Preferują odsłonięte, słoneczne miejsca. Często bywają nimi wydeptane ścieżki.

Wydeptana ścieżka zamiast kostki brukowej to hit dla pszczół ziemnych (fot. Kasia)

Co możemy zrobić w naszym ogrodzie?
Stworzyć ścieżki wydeptywane przez ludzi. Zostawiać „łyse placki” na łące czy wypielęgnowanym trawniku.
Zobacz też: Dla pszczół ziemnych

Puste miejsca na łące, tzw. „placki”, których nie będziemy przekopywać co roku, stanowić mogą zachętę do założenia gniazd (fot. Kasia)

3. W piaszczystych miejscach, starych żwirowniach

Wiele żądłówek wybiera na miejsca gniazdowania ciepłe tereny piaszczyste. Tam możemy być pewni, że znajdziemy bogactwo różnorodnych gatunków.

Tereny piaszczyste. miejsce gniazdowania wielu pszczół (fot. Kasia)

Co możemy zrobić w naszym ogrodzie?
U naszych zachodnich sąsiadów popularne jest tworzenie piaszczystych terenów gniazdowania. Polegają one na usunięciu warstwy żyznej ziemi do głębokości 50 cm i wypełnieniu jej piaskiem. Miejsca te często padają ofiarą okolicznych kotów, które biorą je za ogromnych rozmiarów kuwetę. Właściciele takich pomocy gniazdowych zabezpieczają je kładąc kolczaste gałęzie na piasku.
Nie posiadam takiej pomocy gniazdowej, ponieważ mam piaszczystą ziemię. Dbam jedynie, by nie zarastała (patrz zdj. wyżej).
(Na temat kotów wypuszczanych na dwór, przeczytaj proszę „Źródła i dodatkowa lektura” na końcu artykułu).

Jeżeli mamy tylko balkon i nie chcemy kopać dołów na naszej działce, możemy stawiać donice czy skrzynie wypełnione piaskiem. Dla ozdoby i zachęcenia ewentualnych mieszkańców, warto zasadzić rośliny, które nie potrzebują zbyt częstego podlewania. Donicę wybrać mogą na miejsce gniazdowania, np. pseudosmukliki (Lasioglossum sp.) czy miesierki. Zobacz też tu.

Donica z piaskiem oraz zasadzonym rojnikiem przygotowana dla pszczół ziemnych (fot. Kasia)
Rojniki pięknie kwitną i są atrakcyjne dla pszczół (fot. Kasia)

4. W złamanych pionowych łodygach

Niektóre gatunki pszczół gniazdują w łodygach starych, ułamanych roślin. Samodzielnie drążą w nich chodniki i tam składają jaja oraz pyłek.

Złamana łodyga, to jedno z miejsc, gdzie może gniazdować dzika pszczoła (fot. Kasia)
Łodyga bylicy. Wydobywające się z wnętrza okruchy wewnętrznego rdzenia oraz otwór świadczą o tym, że w środku możemy spotkać owada drążącego tunel. (fot. Kasia)
Stara łodyga jeżyny z wydobywającymi się wiórami (fot. Kasia)

Co możemy zrobić w naszym ogrodzie?
Możemy pozostawiać ułamane, zeschłe łodygi jeżyn i innych roślin z miękkim rdzeniem. Często jednak w ramach pielęgnacji, wycinamy stare pędy. Wtedy właśnie warto zadbać, by w naszym ogrodzie nie zabrakło pionowych pomocy gniazdowych, które stanowią zastępcze miejsce gniazdowania dla pszczół, w sytuacji gdy brakuje naturalnych miejsc do założenia lęgu.

Wystarczy uciąć łodygę, np. bylicy, jeżyny, maliny, dziewanny na długość min. 50 cm i przywiązać w pozycji pionowej, na płocie, pniu drzewa itp. Taką pomoc gniazdową możemy przywiązać również do barierki balkonu w bloku.
Więcej pisałam tutaj: pionowe pomoce gniazdowe dla pszczół.

Dzika pszczoła rożyca błękitnawa (Ceratina cyanea) gniazdująca w samodzielnie drążonych łodygach z miękkim rdzeniem (fot. Kasia)
Microdynerus parvulus
Nibolica dwuzębna (Microdynerus parvulus) – jeden z mieszkańców pionowych pomocy gniazdowych (fot. Kasia)

5. W strzechach

Odwiedzając skanseny archeologiczne lub stylizowane gospody, warto spojrzeć w górę w kierunku strzechy. Odnaleźć można tam bogactwo błonkówek zasiedlających otwory o małej średnicy.

Dom pokryty strzechą w Rezerwacie Archeologicznym Gród Piastowski w Gieczu (Oddział Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy) (fot. Kasia)
Wielkopolski Park Etnograficzny w Dziekanowicach i mały osowaty mieszkaniec (fot. Kasia)

Co możemy zrobić w naszym ogrodzie?
Możemy do domku dla owadów włożyć pęk słomy lub trzciny o małej średnicy.
W tym roku będę eksperymentować z nową pomocą gniazdową. Zdjęcie poniżej. Więcej o tej pomocy gniazdowej pisałam tutaj.

Mata słomiana mająca stanowić imitację strzechy (fot. Kasia)

6. W skarpach, pionowych krawędziach

To cenne siedliska. Wśród dzikich pszczół gniazdujących w skarpach, wiele gatunków jest rzadkich. Są to siedliska specyficzne, objęte szczególną ochroną.

Fragment skarpy (fot. Kasia)
Siedlisko pszczół i innych żądłówek (fot. Kasia)
Osypana ziemia pod korzeniami (fot. Kasia)
Na dole nora borsuka. To dobre miejsce, by szukać pszczół (fot. Kasia)

Co możemy zrobić w naszym ogrodzie?
Możemy próbować tworzyć pomoce gniazdowe z gliny lub usypywać niewielkie górki w nasłonecznionych miejscach.
Więcej: Pomoce gniazdowe z gliny.

Samiec porobnicy włochatki (Anthophora plumipes) w pomocy gniazdowej w formie ścinany imitującej skarpę (fot. Kasia)
Samiec i samica porobnicy włochatki (Anthophora plumipes) (fot. Kasia)

7. W martwym drewnie

To ważny element środowiska. W chodnikach wydrążonych przez owady ksylofagiczne gniazdować mogą pszczoły i inne żądłówki. Te ostatnie mogą też znajdować wśród martwego drewna pokarm dla swojego potomstwa, np. larwy chrząszczy czy pająki.

Martwe drewno (fot. Kasia)

Co możemy zrobić w naszym ogrodzie?
Układać stosy z drewna i gałęzi. Na ten temat pisałam tutaj.

Stos martwego drewna (fot. Kasia)

8. W domku dla owadów

To kolejne miejsce do obserwacji dzikich pszczół. Murarka ogrodowa (Osmia bicornis/Osmia rufa) nie jest jedynym gatunkiem, który może w nim gniazdować. Z samej rodziny miesierkowatych w domku dla owadów gniazda założyć może ok. 20 gatunków.
Domek zasiedlać mogą również samotne osy, grzebaczowate, nastecznikowate i cała fauna towarzysząca.

Domek dla owadów. Wygrzewająca się na pomocach gniazdowych murarka ogrodowa (Osmia bicornis) (fot. Kasia)
Zatkany otwór to znak, że gniazdo zostało zajęte (fot. Kasia)

Co możemy zrobić w naszym ogrodzie?
Postawić domek dla owadów, dbając o to by materiały i średnice pomocy gniazdowych były zróżnicowane. Więcej o tym pisałam tutaj.

Pomoce gniazdowe z różnorodnych materiałów (fot. Kasia)
Średnica otworów gniazd wybranych dzikich pszczół mogących gniazdować w domku dla owadów (fot. Kasia)

9. Przy źródle wody, błocie

Woda potrzebna jest niektórym żądłówkom do budowy gniazda. Dlatego źródło wody to miejsce, gdzie możemy ich szukać.

Murarka ogrodowa (Osmia bicornis) wygrzebująca wilgotną glinę do budowy gniazda (fot. Kasia)
Gliniarz murowy (Sceliphron curvatum), który przyleciał skorzystać z wody wylanej na ziemię w czasie letnich upałów (fot. Kasia)

Co możemy zrobić w naszym ogrodzie?
Wystawić miskę z włożonymi kamieniami, aby owady miały łagodne podejście i nie topiły się. Dostawić krzesło dla siebie i patrzeć. To doskonały punkt obserwacyjny 🙂

Kopułka (Eumenes sp.) korzystająca z wody w misce (fot. Kasia)

10. W muszlach

Szukając pszczół zwróćcie uwagę na muszle. W niektórych mogą gniazdować helikofilne gatunki pszczół.

Gniazdo zajęte przez murarkę muszlówkę (Osmia aurulenta) (fot. Kasia)
Murarka muszlówka (Osmia aurulenta) niosąca kawałki roślinne do swojego gniazda (fot. Kasia)

Co możemy zrobić w naszym ogrodzie?
Wyłożyć muszle lub po prostu nie sprzątać ich z grządek. Więcej pisałam o tym tutaj.

Chcąc zaprosić te urocze pszczoły do ogrodu pozostawmy nieuprzątnięte muszle (fot. Kasia)

11. Wśród kamieni

Kamienie, na których można się wygrzewać, albo budować gliniane gniazda, stanowią dla owadów atrakcyjny element środowiska. Niektóre gatunki pszczół budują swoje gniazda na kamieniach, np. murarka nakamionka (Hoplitis anthopoides).

Kamienna skarpa z mnóstwem szczelin (fot. Kasia)
Osmyk pszczolinkowiec (Cerceris rybyensis) wśród szczelin między kamieni. Świetnie ilustrujący ten dział 😉 (fot. Kasia)
Samiec miesierki wygrzewający się na kamieniu (fot. Kasia)
Jakieś piękne gniazdo ulepione na kamieniu (fot. Kasia)
Kamienie polne znoszone z pola i układane w stosy, to nieświadomie tworzone przez rolników miejsce gniazdowania trzmieli i innych zwierząt (fot. Kasia)

Co możemy zrobić w naszym ogrodzie?
Postarać się o kamienie do naszego ogrodu 🙂

Kamienie w ogrodzie (fot. Kasia)

12. W dziurkach, dziwnie wyglądających dziurkach, usypanych górkach

Nie tylko w dziurkach , ale też w nietypowo wyglądających strukturach można znaleźć miejsce gniazdowania dzikich pszczół i żądłówek.

Pszczolinka wrzosowa (Andrena fuscipes) wyglądająca z gniazda (fot. Kasia)
Gniazdo pseudosmuklików (Lasioglossum) (fot. Kasia)
I tu też pseudosmukliki (Lasioglossum) (fot. Kasia)
I tu też (fot. Kasia)
I zbliżenie na otwór wejściowy (fot. Kasia)
Bolica rogata (Odynerus reniformis) budujący charakterystyczne kominki (fot. Kasia)

13. W towarzystwie innych znaków 🙂

A tu inne znaki, które mogą nam sugerować, że w pobliżu kręcą się dzikie pszczoły.

Wycięte charakterystycznie płatki maku, to znak że w okolicy może gniazdować murarka makowa (Hoplitis papaveris) (fot. Kasia)
(fot. Kasia)
Wycięte charakterystycznie liście, to znak że w okolicy może gniazdować miesierka niedopaska (Megachile versicolor) (fot. Kasia)
(fot. Kasia)
Oleica krówka (Meloe proscarabaeus) – dużych rozmiarów chrząszcz. Larwy tego owada czekają na kwiatach na pszczoły, by na nich przedostać się do pszczelego gniazda, w którym następnie pasożytują. Spotykając tego chrząszcza możemy mieć pewność, że gdzieś w pobliżu znajdują się gniazda dzikich pszczół (fot. Kasia)

Jeżeli masz jakieś pomysły, gdzie jeszcze można znaleźć dzikie pszczoły, albo masz pomysł na pomoc gniazdową dla nich – zapraszam do komentowania 🙂

Źródła i dodatkowa lektura:
http://jestemnaptak.pl/artykul/kot-w-ogrodzie
https://czarnaowca.org/blog/cisi-zabojcy/
http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C32614%2Cnaukowcy-co-roku-koty-zabijaja-w-polsce-miliony-ssakow-i-ptakow.html

Oznaczenie owadów:
Darek Ogrodnik