Szukając zdjęć do wpisu o pomocach robionych z czarnego bzu, natrafiłam na zdjęcia nożycówki świerzbnicówki (Chelostoma rapunculi). Niniejszy wpis jest krótką charakterystyką tej pszczoły a także fotograficznym zapisem budowy gniazda krok po kroku.

Nożycówka świerzbnicówka (Chelostoma rapunculi) (fot. wł.)
Pszczoła zamykająca gniazdo (fot. wł)
Nożycówka świerzbnicówka (Chelostoma rapunculi) (fot. wł.)

Wygląd nożycówki świerzbnicówki (Chelostoma rapunculi)

Informacje w tym fragmencie są częścią osobnego artykułu: Jak rozpoznawać pszczoły w domku dla owadów, napisanego wspólnie z Darkiem Ogrodnikiem (Dareckim).

Długość8-10 mm
Kolor szczoteczkibiało-beżowa
Czas występowaniaczerwiec-sierpień
Charakterystyczne cechyCiemne, wydłużone walcowate ciało. Oczy szaroniebieskie z plamkami. Jednak intensywność barwy oczu może się różnić między osobnikami.
GniazdoŚrednica gniazda 3-3,5 mm. Zamknięcie gniazda z żywicy z kawałkami drewna i ziemi.
Podobne w domkuInne nożycówki.
Nożycówka świerzbnicówka (Chelostoma rapunculi) (fot. własna)
Samica nożycówki świerzbnicówki (Chelostoma rapunculi)
Nożycówka świerzbnicówka (Chelostoma rapunculi) – widoczna biało-beżowa szczoteczka brzuszna (fot. wł)

Środowisko życia i gniazdowanie

Nożycówka świerzbnicówka (Chelostoma rapunculi) odwiedza brzegi lasów, polany, ogrody, sady, parki a nawet balkony. Gniazduje w martwych gałęziach, w drewnie – w wygryzionych przez inne owady chodnikach, trzcinie a także w strzechach. W związku z tym może stać się również mieszkańcem domków dla owadów. Preferuje średnicę pomocy gniazdowej w zakresie 3-4 mm. W gniazdach o większej średnicy ok. 4 mm udział samic jest znacznie większy niż w mniejszej średnicy (3 mm).

Widok gniazda w trakcie zamykania (fot. własna)

Samce pojawiają się ok. tygodnia przed samicami. Samce patrolują gatunki roślin odwiedzane przez samice, dlatego też często można zaobserwować zgrupowania śpiących w dzwonkach samców.

Pszczoła w trakcie pracy (fot. własna)

Gniazda zakładane są w otworach liniowo (jedno za drugim). Samica buduje tylną ścianę, a potem jedna za drugą kolejno komórki. Po zaopatrzeniu komory pyłkiem i złożeniu jaja, pszczoła przedziela je cienką ścianką tworzoną z mieszaniny gliny, nektaru, śliny i piasku. Następnie składa kolejne jajo…itd. Kokon, w który obleka się larwa jest białawy, lekko przezroczysty.

Inne gniazdo w trakcie zamykania (fot. wł.)

Stare gniazda bardzo chętnie są wykorzystywane ponownie. Samica oczyszcza rurkę, a potem zakłada w niej gniazdo.

Pszczoła zamykająca gniazdo. Poniżej dwa inne gniazda nożycówki świerzbnicówki (Chelostoma rapunculi) (fot. wł.)

Charakterystyczne jest zamknięcie gniazda, na które składają się małe kamienie umieszczane w miękkiej zaprawie. Po wyschnięciu zatyczka gniazda staje się twarda.

Jeden z końcowych etapów tworzenia gniazda. Widoczne dokładnie kamienie (fot. własna)

W literaturze można znaleźć informację o pasożytach gniazdowych takich jak szmeronia (Stelis breviuscula), jednak związek jej z nożycówką Westrich podaje w wątpliwość.

Pszczoła przy gnieździe (fot. własna)

Smakowite zamknięcie

Za względu na to, że zaprawa wykonywana jest m.in. z nektaru, często podczas budowy gniazda można zauważyć inne owady, które chcą skorzystać z nektarowej zaprawy, np. mrówki. W czasie budowy gniazda przez nożycówkę obserwowałam zainteresowanego gniazdem węgarnika (Trypoxylon). Być może skusił go słodki smak zaprawy? A może chciał skorzystać z elementów zamknięcia, by zbudować swoje gniazdo?
Zamknięcie nożycówki jest jednak bardzo twarde i ciężko je uszkodzić.

Na zdjęciu węgarnik (Trypoxylon sp.) przy gnieździe nożycówki (fot. wł)

Odwiedzane kwiaty

Pszczoły te związane są silnie z dzwonkami (Campanula), dlatego, jeżeli chcemy mieć takich gości w ogrodzie, oprócz pomocy gniazdowych w domku dla owadów, nie powinno zabraknąć w pobliżu również tych kwiatów (np. dzwonek okrągłolistny (Campanula rotundifolia), dzwonek brzoskwiniolistny (Campanula persicifolia)).

Spotkałam się z opinią, że, ze względu na związek z określonymi kwiatami, pszczoła ta może być zagrożona w środowisku rolniczym i ja również skłaniam się ku temu poglądowi. Dlatego przydomowe ogrody i miasta mogłyby być ostoją dla tego gatunku.

Pszczoły te spotkać można od czerwca do sierpnia.

Pszczoła w trakcie pracy (fot. własna)

Zatyczka gniazda

W dziale „Zamknięcie gniazd” pokazuję różne rodzaje zamknięć tworzonych przez żądłówki. Porównując je z zatyczkami w swoim domku dla owadów, trzeba mieć na uwadze, że owady mogą dysponować innym kolorem ziemi, gliny, piasku, kawałków drewna, stąd różnice w wyglądzie zamknięć mogą być znaczne. Na dole niniejszego wpisu zamieściłam odnośniki do prac, w których można obejrzeć i porównać inne zamknięcia gniazda nożycówki świerzbnicówki (Chelostoma rapunculi).

Świeżo zamknięte gniazdo (fot. własna)
Zdjęcie gniazda zamieszczonego powyżej po pewnym czasie. Tu już wyschnięte i twarde (fot. własna)
Gniazdo nożycówki świerzbnicówki (Chelostoma rapunculi) (fot. wł.)
Zamknięte gniazda (fot. wł.)

Źródła i dodatkowa lektura:
1. Paul Westrich: Wildbienen Deutschlands, Stuttgart 2018.
2. https://www.researchgate.net/publication/308708740_Mature_Larvae_and_Nesting_Biologies_of_Bees_Currently_Assigned_to_the_Osmiini_Apoidea_Megachilidae
3. https://www.researchgate.net/publication/273768499_Palaearctic_Chelostoma_bees_of_the_subgenus_Gyrodromella_Megachilidae_Osmiini_Biology_taxonomy_and_key_to_species
4. H. Wiesbauer, Wilde Bienen: Biologie – Lebensraumdynamik am Beispiel Österreichs – Artenporträts, Stuttgart 2017.
5. https://baza.biomap.pl/pl/getpdf/KdOOP_Hymenoptera_Apidae_Megachilinae_cz_XXIV_zesz_68f_nr_161.pdf

Oznaczenie owadów:
Darek Ogrodnik

Jestem miłośniczką żądłówek i założycielką strony dzicyzapylacze.pl. Moim marzeniem jest stworzenie bazy wiedzy o dzikich zapylaczach i opisanie wszystkich gatunków dzikich pszczół Polski. Opowiadając o żądłówkach korzystam ze wsparcia Darka Ogrodnika, który podziela fascynację tymi owadami, identyfikuje je z moich zdjęć i dzieli się swoją wiedzą.

2 komentarze

Napisz komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.