Pionowe pomoce gniazdowe

Najważniejszy jest naturalny i nieuporządkowany charakter siedlisk z rozmaitymi strukturami, które pozwalają znaleźć pszczołom możliwość gniazdowania. Gdy w ogrodzie brak takich miejsc, można tworzyć je sztucznie. Należy jednak pamiętać, że takie elementy tworzone przez człowieka, ze względu na nienaturalny charakter, zawsze w większym stopniu są narażone na pasożytnictwo.

Złamane łodygi z miękkim rdzeniem, to miejsce gniazdowania niektórych gatunków dzikich pszczół. Jeżeli w ogrodzie brak suchych i połamanych łodyg, warto zadbać o nie tworząc pionowe pomoce gniazdowe.

Niektóre gatunki pszczół gniazdują w łodygach starych, ułamanych roślin. Samodzielnie drążą w nich chodniki i tam składają jaja oraz pyłek (fot. własna)

Pionowe pomoce gniazdowe cieszą się dużym powodzeniem. W zeszłym roku wszystkie zostały zasiedlone. Kolonizatorem części łodyg okazała się rożyca błękitnawa (Ceratina cyanea) i nibolica dwuzębna (Microdynerus parvulus). W bieżącym roku dołączyły do nich zamorki (Pemphedron spp.), psuedobolica ziołomirka (Gymnomerus laevipes), murarka trójzębna (Hoplitis tridentata) i murarka jastrzębcowa (Hoplitis leucomelana). Reszta zasiedlonych łodyg z braku czasu nie została dotąd przebadana i udokumentowana. Wydrążone otwory różnią się średnicą, stąd prawdopodobne jest, że mogą tam gniazdować inne gatunki.

Pionowa pomoc gniazdowa przymocowana do wbitego w ziemię palika (fot. własna)
Zeszłoroczne suche pędy. Miejsce gniazdowania murarki trójzębnej (Hoplitis tridentata) (fot. własna)
Murarka trójzębna (Hoplitis tridentata) gniazdująca w powyższych pędach (fot. własna)

Czym jest pomoc gniazdowa?

Pomoc gniazdowa to inaczej zastępcze gniazdo dla pszczoły. Pomoc taką tworzymy tam, gdzie pszczoły nie mają miejsca na złożenie lęgu a mają pod dostatkiem pokarmu (kwitnące rośliny).

Pomoce gniazdowe, które spotykamy w klasycznych domkach dla owadów, tworzone, np. dla murarki ogrodowej, mają postać pustych poziomych zakończonych ślepo tuneli. We wpisie tym jednak chciałabym zaproponować stworzenie pomocy gniazdowej dla gatunków, które zakładają gniazda w pionowych łodygach (niewydrążonych), np. suchych, ułamanych łodygach malin, w łodygach dziewanny pozbawionej kwiatostanu itp. Jeżeli mamy takie warunki, to świetnie. Idealnie by było, gdyby ogródki posiadały zakątki z suchymi łodygami. Często jednak, troszcząc się o wygląd rabatki lub w ramach pielęgnacji, wycinamy stare pędy. Wtedy właśnie warto zadbać, by w naszym ogrodzie nie zabrakło pionowych pomocy gniazdowych, które stanowią zastępcze miejsce gniazdowania dla pszczół, w sytuacji gdy brakuje naturalnych miejsc do założenia lęgu.

Jak stworzyć pionową pomoc gniazdową

Po pierwsze, ważny jest wybór odpowiednich suchych łodyg z miękkim rdzeniem. umożliwiających pszczołom drążenie korytarza. Dobre do tego będą takie rośliny, jak np. jeżyna, malina, bez czarny, oset, popłoch, bylica, dzika róża i in.

Łodygi powinny być niewydrążone i posiadać wewnątrz miękki rdzeń (fot. własna)

Po drugie, długość łodygi powinna wynosić min. 50 cm a średnica min. 15 mm, np. murarka trójzębna (Hoplitis tridentata) gnieździ się w łodygach o średnicy min. 15-20 mm, a średnica samego gniazda wynosi 6 mm.

Po trzecie, łodyga powinna być skierowana pionowo lub w lekkim nachyleniu.

Po czwarte, łodyga powinna być ucięta od góry tak, by pszczoła miała dostęp do miękkiego rdzenia.

Po piąte, łodyga nie powinna mieć kontaktu z wilgocią. Nie powinno się wbijać jej w ziemię, lecz przymocować, np. do boku domku dla owadów, do palika, płotu, barierki balkonowej itp.

I ostatnie najważniejsze – szóste – pszczołom należy zapewnić źródło pokarmu w postaci kwitnących roślin.

Murarka trójzębna (Hoplitis tridentata) drąży gniazdo w pomocy gniazdowej z maliny (fot. własna)
Rożyca błękitnawa (Ceratina cyanea) gniazdująca w pionowej pomocy gniazdowej z bylicy pospolitej (fot. własna)
Pomoc gniazdowa. Wydobywające się z wnętrza okruchy wewnętrznego rdzenia świadczą o tym, że w środku owad drąży tunel (fot. własna)
Microdynerus parvulus
Microdynerus parvulus w gałęzi derenia świdwy. Kawałek drewna w zamyśle nie miał być pomocą gniazdową.
Wydrążony przez żądłówkę rdzeń ma 1 mm średnicy! (fot. własna)
Microdynerus parvulus
Microdynerus parvulus gniazdujący w jednej z pionowych pomocy gniazdowych (fot. własna)
Zamorek (Pemphedron sp.) idący do swojego gniazda (fot. własna)
Psuedobolica ziołomirka (Gymnomerus laevipes) (fot. własna)
Murarka jastrzębcowa (Hoplitis leucomelana) (fot. własna)

Uwagi końcowe

Umieszczanie łodyg wysoko, np. na gałęziach drzew, nie wpływa pozytywnie na kolonizację. Pszczoły, ze względu na „zaprogramowany” sposób gniazdowania, szukać będą gniazd na wysokości takiej, na jakiej rosną rośliny, w których w naturze drążą tunele.

Niektóre pszczoły drążą chodniki w pomocach gniazdowych również „od dołu”, zasiedlając je z obu stron.

Podobno najchętniej zasiedlane są łodygi jeżyny i moje obserwacje to potwierdzają, choć inne łodygi również zostały zajęte.

Na podstawie swoich obserwacji uważam, że lepsze są miejsca suche i słoneczne. Gniazda umieszczane w miejscach zacienionych były słabo, lub w ogóle nie kolonizowane.

Łodygi mogą zostać zasiedlone, oprócz pszczół, także przez inne owady: grzebaczowate czy osowate (np. nibolica dwuzębna). Są one również pożyteczne (zarówno z punktu widzenia człowieka, jak i przyrody), regulując populacje szkodników/innych owadów.

Jeżeli nasuwają Ci się jakieś uwagi, sugestie, masz inną propozycję umieszczenia łodyg – chętnie przyjmę wszelkie nowe myśli.

Zbierając łodygi, w celu wykorzystania ich na stworzenie pomocy, należy uważać, by nie naruszyć istniejących siedlisk pszczół!

Jeżeli pomoc gniazdowa zostanie u Ciebie zasiedlona, daj mi proszę znać o tym.

(fot. własna)

Pszczoły i inne żądłówki zasiedlające

Westrich podaje [1], że z tego typu pomocy gniazdowych mogą skorzystać:

  • Ceratina cucurbitina
  • Ceratina cyanea
  • Ceratina chalybea
  • Hylaeus brevicornis
  • Hylaeus communis
  • Hoplitis leucomelana
  • Hoplitis claviventris
  • Hoplitis tridentata
  • Stelis ornatula
  • Pemphredon inornata
  • Odynerus laevipes

Ponieważ pionowa pomoc gniazdowa pomaga gatunkom rzadkim, istotna jest jej promocja.

Źródło:
1. Paul Westrich: Wildbienen Deutschlands, Stuttgrat 2018.
2. http://www.alt.delattinia.de/publikationen/40_19_PETRISCHAK%20Wespen%20Wildbienen%20Brombeeren.pdf

Oznaczenie owadów ze zdjęć:
Darek Ogrodnik


3 komentarze

  1. Czy średnica rdzenia jest ważna jeśli chodzi o zasiedlenie przez różne gatunki.

    • Mogą być o różnorodnej średnicy. Gdy łodyga jest za gruba, to mały gatunek zrobi po prostu cieńszy tunel, chociaż też jest ryzyko, że gniazdo zostanie zniszczone przez większy gatunek i odwrotnie. Dobrze mieć też grube łodygi. Rzadka murarka trójzębna (Hoplitis tridentata) gnieździ się w łodygach o średnicy min. 15-20 mm, przy średnicy gniazda wynoszącej 6 mm. Ona potrafi też oprócz rdzenia wygryzać też grube ścianki, ale wiele gatunków tego nie potrafi. Polecałabym łodygi z jeżyn. Są trwałe i chętnie wybierane przez pszczoły. Jak teraz się zetnie łodygi, to przy grzejniku w zimie na wiosnę będą gotowe.
      Jestem ciekawa relacji łodygowej z Twojego bogatego ogrodu 🙂

  2. Dzieki za informację , w tym roku miałem wystawione z czarnego bzu i słonecznika bulwiastego w którym było tylko jedno gniazdo . Wybieram się na jeżyny. Pozdrawiam.

Napisz komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.