O pionowych pomocach gniazdowych, które można stworzyć w ogrodzie, gdy brak jest miejsc gniazdowania w łodygach z miękkim rdzeniem, pisałam wczesniej. Dziś opiszę małą dziką pszczołę murarkę jastrzębcową (Hoplitis leucomelana), która może założyć gniazdo właśnie w takich miejscach.

Wygląd

Najpierw spotkałam samca. Widywałam go na kwiatach koniczyny. Na zdjeciach przy kwiatach widać, że pszczoła jest niewielka. Można łatwo ją przegapić 😉 Tutaj: https://www.gbif.org/species/1336921 znajdują się zdjęcia, gdzie samica trzymana jest w dłoni. Można więc łatwo wyobrazić sobie jej rozmiar.

Samiec murarki jastrzębcowej (Hoplitis leucomelana) na koniczynie (fot. Kasia)
Murarka jastrzębcowa (Hoplitis leucomelana) – samiec (fot. Kasia)
Samiec ma piękne oczy. Szkoda, że nie udało mi się zrobić lepszych zdjęć (fot. Kasia)

Wielkość samicy to: 6-9 mm, samca: 9-10 mm.

Samica. Jest dość niepozorna, ale wygląda uroczo. Tutaj wygrzewa się na kamieniu (fot. Kasia)
Samica murarki jastrzębcowej (Hoplitis leucomelana) ma białąszczoteczke brzuszną (fot. Kasia)
Murarka jastrzębcowa (Hoplitis leucomelana)
Przepaski odwłokowe u samicy przerwane są na pierwszych dwóch tergitach (fot. Kasia)

Gniazdo murarki jastrzębcowej (Hoplitis leucomelana)

Zdjęcia w tym akapicie są ułożone chronologicznie i stanowią zapis kolejnych etapów zamykania gniazda przez murarkę jastrzębcową (Hoplitis leucomelana).

Pszczoła drąży samodzielnie gniazda w łodygach z miękkim rdzeniem, np. jeżyny, czarnego bzu, leszczyny, jesionu, dzikiej róży, dziewanny. Odnotowane zostało również jej gniazdowanie w źdźbłach trzciny pospolitej, w których żerowały muchówki Lipara spp. [2]

Samica w gnieździe w łodydze jeżyny (fot. Kasia)

W przeciwieństwie do murarki trójzębnej (Hoplitis tridentata) murarka jastrzębcowa (Hoplitis leucomelana) nie potrafi samodzielnie wydrążyć tunelu w ściance łodygi. Musi mieć bezpośredni dostęp do miękkiego rdzenia. Tunele nie są proste. Często są skręcone.

Samica pobierająca materiał roślinny. Widoczna biała szczoteczka brzuszna (fot. Kasia)

Murarka jest pszczołą samotną, co oznacza, że jedna samica jest odpowiedzialna za budowę, oprowiantowanie gniazda oraz złożenie jaj. Budując gniazdo wygryza ona otwór o średnicy ok. 3,5 mm. Komórki, w których pszczoła składuje pokarm dla larwy i składa jajo, oddzielone są przegrodami z przeżutych liści i układane w łodydze jedna po drugiej. Pierwsza komórka nie posiada tylnej ścianki.

Gniazdo w trakcie budowy (for. Kasia)
Pszczoła korzystała z listków czerwonych i zielonych, co sprawiało, że gniazdo wyglądało magicznie (fot. Kasia)
Murarkę jastrzębcowa (Hoplitis leucomelana) – samica (fot. Kasia)

Gniazda mogą się składać nawet z 20 komór lęgowych i osiągać długość nawet do 28 cm. Pokazuje to, że pomoce gniazdowe z łodyg trzeba tworzyć dość długie, tym bardziej, że pszczoły często zakładają w nich gniazda z obu końców. Tak też, było w przypadku opisywanego gniazda. Po zamknięciu gniazda pszczoła zaczęła wygryzać szpik od drugiej strony łodygi.

Pszczoła zamykająca gniazdo (fot. Kasia)
W końcowym etapie pszczoła zaczęła korzystać głównie z zielonych liści (fot. Kasia)
Zaczyna się zamknięcie z dominującym kolorem zielonym. Pod spodem widać jeszcze zamknięcie z czerwonego materiału roślinnego (fot. Kasia)

Murarka jastrzębcowa (Hoplitis leucomelana) zamknięcie wypełnia różnymi kamyczkami i suchymi częściami roślin, po czym formuje zewnętrzną zatyczkę z przeżutych liści. Pomiędzy zamknięciem a ścianą ostatniej komórki znajduje się pusta komora o długości ok. 5 mm.

Murarka jastrzębcowa (Hoplitis leucomelana) tworząca zatyczkę zamykająca gniazdo (fot. Kasia)
Pszczoła pobierająca materiał roślinny (fot. Kasia)
Końcowe etapy zamknięcia gniazda (fot. Kasia)
Pszczoła przy gnieździe (fot. Kasia)
(fot. Kasia)
Zamknięte gniazdo (fot. Kasia)

Pionowe pomoce gniazdowe cieszą się dość dużą popularnością, dlatego zdarza się, że owad drąży gniazdo w miejscu, gdzie zostało założone już inne gniazdo. Tak też się stało w przypadku gniazda murarki jastrzębcowej (Hoplitis leucomelana). Parę dni później zamknięcie straciło barwę, a obok pojawił się otwór – ślad drążenia.

Zamknięcie gniazda straciło barwę. Obok widać otwór wydrążony przez jakiegoś owada (fot. Kasia)

Odwiedzane kwiaty i czas lotu

Pyłek zbierany jest z różnych roślin, ale z wyraźną preferencją dla bobowatych (komonica, nostrzyk, koniczyna biała). Lot pszczoły trwa od maja do sierpnia.

(fot. Kasia)
Samica murarki jastrzębcowej (Hoplitis leucomelana) na komonicy (fot. Kasia)

Pasożyty

Pasożytem gniazdowym murarki są Gasteruption nigrescens, Sapyga quinquepunctata, oraz inne dzikie pszczoły: Stelis minuta, Stelis ornatula.

Słowo na zakończenie 😉

Mam nadzieję, że tym artykułem pokazałam, że warto zainteresować się pionowymi pomocami gniazdowymi, lub zostawić zaniedbany zakątek w ogrodzie. Takie suche badyle mogą być miejscem gniazdowania przeróżnych ciekawych owadów, które opiszę w innych artykułach.

Oznaczenie owadów: Darek Ogrodnik

Źródła i dodatkowa lektura

  1. https://www.bwars.com/bee/megachilidae/hoplitis-leucomelana
  2. Larvae and Nests of Six Aculeate Hymenoptera (Hymenoptera: Aculeata) Nesting in Reed Galls Induced by Lipara spp. (Diptera: Chloropidae) with a Review of Species Recorded
  3. S.J. Falk, Field Guide to the Bees of Great Britain and Ireland, London 2016.
  4. Paul Westrich: Wildbienen Deutschlands, Stuttgart 2018.
  5. H. Wiesbauer, Wilde Bienen: Biologie – Lebensraumdynamik am Beispiel Österreichs – Artenporträts, Stuttgart 2017.

Miłośniczka żądłówek i założycielka strony dzicyzapylacze.pl. Jej marzeniem jest stworzenie bazy wiedzy o dzikich zapylaczach i opisanie wszystkich gatunków dzikich pszczół Polski. Na stronie opracowuje jej główne elementy, opisuje pszczoły samotne oraz inne żądłówki. Szczególnie zajmuje ją sposób gniazdowania oraz metody ochrony siedlisk.

Napisz komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.