Głóg dwuszyjkowy – Crataegus laevigata (Poir.) DC.

Informacje ogólne

Głóg dwuszyjkowy można spotkać w siedliskach okrajkowych, lasach liściastych lub mieszanych. Jest też rośliną wskaźnikową lasów starych. Ja miałam okazję go spotkać, gdy zapuściłam się poza swoją zwyczajową trasę spacerową i pomaszerowałam ścieżką, którą chyba częściej chodziła zwierzyna płowa niż ludzka. Ale czekała mnie nagroda właśnie w postaci głogu dwuszyjkowego. Coraz trudniej go spotkać, gdyż chętnie krzyżuje się z głogiem jednoszyjkowym (Crataegus monogyna) tworząc mieszańce – C. x media.

Charakterystyka

Crataegus laevigata – krzew lub niewysokie drzewo (na naturalnych stanowiskach częściej spotyka się formę krzewiastą), pokrój sięga do 4-5 m. Ciernie są liczne i mają długość do 2 cm. Gałązki splątane o gładkiej korze. Liście do 5 cm długości, blaszka liściowa z wierzchu błyszcząca w atrakcyjnym ciemnozielonym kolorze. Kształt odwrotniejajowaty, do połowy liście są całobrzegie, a następnie ząbkowane. Zwykle płytko klapowane (3-5 klap).

Kwiaty dość drobne z pięciopłatkową koroną o białym lub lekko różowawym kolorze – tworzą baldachogrona. Dwa słupki (rzadziej 3 i więcej). Zgodnie z liczbą słupków z takąż liczbą twardych nasion w owocu. To odróżnia głóg dwuszyjkowy od jednoszyjkowego, którego owoc zawiera jedno nasiono. Owoce głogu dwuszyjkowego ponieważ zawierają więcej niż jedno nasiono w kształcie są bardziej wydłużone w przeciwieństwie do bardziej okrągłych owoców Crataegus monogyna. Kwiat wytwarza liczne pręciki – o pięknych różowych pylnikach – w liczbie około 20. Owoce dojrzewają we wrześniu i długo się utrzymują.

A takie informacje o owocach głogu można zaleźć w słynnej „Dendrologii” Senety i Dolatowskiego 🙂

…słodkawe owoce służą za pokarm „ludziom prostym” i wieprzom, a „liśćmi leczą się dzikie zwierzęta oparszywiałe”

(Seneta i Dolatowski 2025, s. 370).

Żywy żywopłot

Głogi zawsze były doceniane jako doskonały materiał do tworzenia żywopłotów, a także jako ochrona przed wiatrem. Walory, które są uwypuklane, to jego funkcja obronna – ciernie doskonale się tu sprawdzą. Podkreślana jest też odporność tej rośliny na trudne miejskie warunki. Bardzo też spodobało mi się sformułowanie, że jest również odporna na zaniedbania i dobrze się regeneruje nawet po silnym przycięciu. Jako żywopłot tworzy na tyle zwarte bariery, że nie przepuszczają zwierząt gospodarskich. W Wielkiej Brytanii, gdzie tworzenie żywopłotów śmiało można nazwać sztuką – formowano je w sposób szczególny – laid hedges. Efektem tej żywopłotowej maestrii były żywopłoty „kładzione” inaczej też nazywane „warstwowymi”. Technika, którą się posługiwano to hedge laying. Co ciekawe w zależności od regionu żywopłoty te charakteryzowały się różnymi stylami.

Dużo więcej niż granica działki

W plątaninie ciernistych żywopłotowych gałązek znajdzie schronie, ale także miejsce gniazdowania wiele gatunków ptaków. Kwiaty są źródłem pokarmu nektarowego i pyłkowego dla zapylaczy: pszczół, muchówek, motyli. Żywopłoty pełnią też funkcję korytarzy migracyjnych służących rozprzestrzenianiu się gatunków. Zaś piękne wybarwione na czerwono owoce karmią ptaki w trudnych zimowych miesiącach. Polecam kapitalną stronę o żywopłotach. Brytyjczycy docenili niesamowitą wartość przyrodniczą, kulturową swoich tradycyjnych żywopłotów i chronią, odmładzają, tworzą nowe. A nuż ktoś się zainspiruje, byłoby wspaniale.

Doceńmy liście

Głogi nie są wymagającymi roślinami i stanowią świetny, niedrogi materiał na żywopłot. Tuje, czyli żywotniki, zdobyły ogromną popularność w naszych ogrodach głównie ze względu na szybki wzrost i zimozielony charakter oraz brak opadających liści. Jednak to ogród z roślinami liściastymi żyje pełniej, a ich opadłe liście budują warstwę ściółki, od której zaczyna się całe podziemne życie ekosystemu, a i na powierzchni dzięki niej dzieje się wiele.

Opadłe liście, wraz z gałązkami i szczątkami organizmów, tworzą tętniącą życiem warstwę ściółki. A jest ona:

• miejscem żerowania, schronienia i rozrodu drobnych ssaków, płazów, gadów oraz ptaków,
• przestrzenią zimowania i rozwoju wielu bezkręgowców – chrząszczy, pająków, motyli czy trzmieli – w różnych stadiach rozwojowych,
• naturalnym źródłem składników pokarmowych, podczas rozkładu przez bakterie, grzyby i bezkręgowce uwalnia azot, fosfor, potas oraz mikroelementy,
• warstwą ochronną działającą jak naturalny mulcz: ogranicza parowanie, stabilizuje wilgotność gleby i chroni system korzeniowy przed stresem wodnym.

A co z nadmiarem liści?

Z nadmiaru liści można przygotowywać też tzw. ziemię liściową. Zgromadzone np. w workach liście odstawia się na dwa lata, by po tym czasie cieszyć tym lekkim próchniczym dodatkiem, który poprawia strukturę i pojemność wodną gleby. Aby otrzymać ziemię liściową należy:

• włożyć rozdrobnione liście do czarnych worków (unikamy liści orzecha włoskiego i liści porażonych chorobami),
• zrobić kilka otworów dla dopływu powietrza,
• zwilżyć zawartość,
• odstawić w cieniste miejsce na 1–2 lata.

Literatura:

1. Bezerra, C. W. F., & Andrade, L. M. (2021). Interaction of macroinvertebrates in leaf litter in forest ecosystems: a review. Journal of Environmental Analysis and Progress, 6(2), 153–166. https://doi.org/10.24221/jeap.6.2.2021.3365.153-166
2. Bugała, W. (2000). Drzewa i krzewy. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne.
3. Liang, K. W. (2024). The role of leaf litter in forest soil fertility and microbial diversity. Molecular Soil Biology, 15(3), 99–108. https://doi.org/10.5376/msb.2024.15.0011
4. Seneta, W., & Dolatowski, J. (2025). Dendrologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
5. Survey Britain’s Hedgerows