Klinopodium pospolite – Clinopodium vulgare L.

Informacje ogólne

Jeżeli ktoś zapytałby mnie, czy spotkałam się z rośliną o nazwie klinopodium pospolite, w pierwszym odruchu pewnie odpowiedziałabym, że „nie”. A to dlatego, że w mojej głowie ta roślina funkcjonuje jako czyścica storzyszek i do tej nazwy jestem przywiązana. Inna często też używana nazwa to storzyszek pospolity.

Chociaż pisze się o niej jako roślinie względnie pospolitej, ja miałam okazję spotkać ją do tej pory jedynie w dwóch miejscach. W drodze na Jaworzynę Krynicką, gdzie też zebrałam materiał o dziewięćsile bezłodygowym oraz w moim eksperymentalnym ogrodzie ;), który istnieje, by dogadzać zapylaczom. Koledze, który podarował mi nasiona Clinopodium vulgare bardzo za to dziękuję, bo na dobre się u mnie zadomowiła i jest cenną rośliną dla pszczół na koniec sezonu.

Charakterystyka

Klinopodium pospolite należy do rodziny jasnotowatych, można ją spotkać na skrajach lasów, w zaroślach, na wzgórzach. Bylina ta ma łodygę prostą, nierozgałęziającą się, czterokanciastą i miękko owłosioną. Pokrój rośliny między 30 a 60 cm. Czyścica może się rozmnażać wegetatywnie dzięki podziemnym rozłogom.

Liście z krótkim ogonkiem, owłosione ułożone na łodydze na krzyżlegle, w kształcie jajowate lub podłużnie jajowate. Kwiaty, a konkretnie ich uroda, są argumentem, który sprawia, że klinopodium czasem gości na ogrodowych rabatach. Symetria kwiatów grzbiecista, korona w różowofioletowym kolorze. Kwiaty gęsto wyrastają w okółkach.

Dla pszczół o długim języku

A kto upodobał sobie głównie w oferowanym przez roślinie pokarmie i jakie pszczoły obserwowałam? Byli to członkowie rodziny pszczołowatych (Apidae), a więc trzmiel rudy (Bombus pascuorum) i trzmiel gajowy, rożyca błękitnawa (Ceratina cyanea), a także makatka zbójnica (Anthidium manicatum), czyli rodzina miesierkowate (Megachilidae). Obie rodziny obejmują gatunki, które mają długi języczek, pozwala on dostać się do położonych w głębi korony miodników. Warto jednak zauważyć, że poszczególne gatunki pszczół w obrębie rodzin czy nawet rodzajów mogą się różnić od siebie długością języka nawet znacznie.

Precyzyjne jasnotowate

Rośliny przyjmują różne strategie w udostępnianiu pyłku owadom. Niektóre dzielą się nim bardzo hojnie. Na przykład maki (Papaver) czy róże (Rosa), które mają nawet kilkadziesiąt pręcików, wytwarzają i udostępniają duże ilości pyłku. Inne natomiast dozują go znacznie oszczędniej, niemal z aptekarską dokładnością. Gdyż zbiór pyłku przez owada dla wykarmienia potomstwa, to zawsze dla rośliny wycofanie go z obiegu (pyłek ten nie weźmie udziału w rozmnażaniu rośliny). Dlatego rodzina jasnotowatych postawiła na precyzję. Pręciki w grzbiecistych kwiatach jasnotowatych ukryte są pod górną wargą kwiatu – zwykle jest ich cztery, chociaż u rodzaju szałwia (Salvia) tylko dwa. Gdy owad sięga w głąb korony kwiatowej zostaje naznaczony – na głowie bądź grzbiecie lub odwłoku – pyłkiem. Owad będzie się starał oczyścić z tego pyłkowego oprószenia, jednak rzadko uda mu się to całkowicie. A to już szansa dla rośliny, aby odwiedziny kolejnej rośliny przez „ubrudzonego” zapylacza przyniosły oczekiwane efekty – w postaci zapylenia. Aplikacja pyłku – precyzyjna, a ilość wydatkowanego zasobu – nieznaczna.

Klinopodium pospolite, jakie pszczoły je odwiedzają?

Pszczoły samotne przylatujące po pyłek: Rophites algirus, Osmia caerulescens (murarka lucernowa)

Literatura:

1. Westrich P., Wildbienen Deutschlands, Stutgart 2018.