Informacje ogólne
Może należałoby napisać o tej roślinie u początku wiosny, gdyż to wtedy rozpoczyna swoje kwitnienie. Ale bardzo mnie ujęła, gdy pierwszy raz ją spotkałam i nie chcę czekać do wiosny, aby Wam o niej opowiedzieć.
„Mojego” trędownika spotkałam w Ogrodzie Botanicznym Uniwersytetu Warszawskiego. Tę kwietniową wizytę w ogrodzie wspominam bardzo dobrze, choć była pracowita, to zarówno niezmiernie miła i owocna. Te konkretne egzemplarze trędownika, przy których wytrwale klęczałam, aby zdobyć zdjęcia, miałam wrażenie, że były uciekinierami z innej części ogrodu. Ale wybrały dla siebie miejsce w swoim stylu. Czyli ocienione, w pobliżu liściastych drzew. Oczywiście zaprowadziły mnie do nich pszczoły, które niezwykle chętnie pojawiały się na kwiatach.
Charakterystyka
Trędownik wiosenny to roślina dwuletnia (chociaż niektóre źródła twierdzą, że jest rośliną wieloletnią), członek rodziny trędownikowatych (Scrophulariaceae). Opisany już dawno na stronie trędownik bulwiasty (Scrophularia nodosa) wreszcie otrzyma towarzysza z rodzaju Scrophularia.
Co lubi trędownik? – żyzne lasy liściaste, zarośla, okrajki. Ma dość wysokie wymagania w kontekście zasobności podłoża w składniki pokarmowe. W Polsce jest klasyfikowany jako efemerofit, czyli roślina obcego pochodzenia, która pojawia się przejściowo lub lokalnie się utrzymuje. Podobno niegdyś był uprawiany jako roślina miododajna.
Pokrój rośliny sięga do 60 cm. Łodyga jest czterokanciasta, wzniesiona, owłosiona, pokryta gruczołowymi włoskami. Liście o kształcie szeroko jajowatym lub trójkątnym, ogonkowe, owłosione, często sercowate u nasady. Brzeg liścia ząbkowany lub podwójnie piłkowany.
Beczułka, urna, dzbanuszek, a może pęcherz?
Kwiaty – to właśnie one bardzo mi się spodobały. W literaturze znalazłam aż cztery określenia ich kształtu: dzbanuszkowaty, beczułkowaty, urnowaty i przypominający pęcherz. W przeciwieństwie do wielu innych gatunków z tego rodzaju, których symetria kwiatu jest grzbiecista, u tego trędownika jest niemal promienista. Kolor kwiatów żółtawy lub żółtozielony. Kwiaty wyrastają z kątów liści, zrośnięte łatki tworzą wąski otwór.
Z korony wyrasta i dojrzewa najpierw słupek – to faza żeńska kwitnienia, a następnie pojawiają się pręciki produkujące pyłek – to faza męska. A więc roślina wykazuje przedsłupność (protogynię). W ten sposób roślina broni się przed samozapyleniem, a wspiera zapylenie krzyżowe.
Roślina wytwarza niewielkie nasionka (1 mm), jeden owoc może ich zawierać około 40. Edward Salisbury szacował, że jedna roślina Scrophularia vernalis może wyprodukować około 47 000 nasion.
Literatura:
- Royal Botanic Gardens, Kew. (2026). Scrophularia vernalis L. Plants of the World Online. Retrieved October 3, 2026, from https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:809598-1
- Salisbury, E. (1961). Weeds and Aliens. Collins.
- The Botanical Society of Scotland. (2026, March 29). Scrophularia vernalis – March 30th 2026 – Yellow Figwort. https://botsoc.scot/2026/03/29/scrophularia-vernalis-march-30th-2026-yellow-figwort/
