Brodawnik jesienny – Leontodon autumnalis L.

Informacje ogólne

Charakterystyka

Brodawnik jesienny, jest rośliną, która u schyłku sezonu jest dobrym źródłem pyłku i nektaru. Gatunków pszczół, które korzystają z pyłku jest bardzo wiele, co wcale w świecie roślin nie jest takie oczywiste. Różne gatunki pszczół mają swoiste upodobania w kwestii odwiedzanych roślin, szczególnie zwłaszcza w kontekście dostarczanego przez roślinę pyłku. Jedne będą preferowały rodzinę bobowatych (Fabaceae), inne wybierają i są związane z roślinami z rodziny astrowatych (Asteraceae), a jeszcze inne będą specjalizowały się w zbieraniu pyłku z kapustowatych (Brassicaceae) czy selerowatych (Apiaceae).

Wróćmy jednak do brodawnika, który jest rośliną wieloletnią należącą do rodziny astrowatych (Asteraceae). Występuje na przydrożach, pastwiskach, łąkach. Roślina łodygę ma łukowatą podnoszącą się, pustą w środku, rozgałęziającą. Na szczycie pęd jest nieco zgrubiały. Pokrój sięga od 10 do 40 cm wysokości. Liście wykształca w formie rozety, są zmienne – najczęściej pierzastodzielne, jednak bywają również grubo ząbkowane. Na łodydze skromne, łuskowate liście.

Koszyczki kwiatowe wyrastają pojedynczo na szczytach pędów. Wszystkie kwiaty są żółte, języczkowe, jednak te wyrastające na brzegach, od spodu mają pasek w kolorze brudnopurpurowym. Średnica kwiatostanu osiąga do 3 cm. Koszyczki zawsze są podniesione, nigdy nie zwisają, nawet przed zakwitnięciem.

Brodawnik jesienny i ruchy nastyczne

Późnymi popołudniami oraz podczas deszczowej pogody kwiatostany brodawnika ulegają zamknięciu. Są to ruchy nastyczne rośliny, czyli fizjologiczne ruchy nieukierunkowane bodźcem. W tym przypadku obserwuje się hygronastię, czyli reakcję rośliny na wysoką wilgotność powietrza, spowodowaną opadami deszczu, mgłą, rosą lub ogólnie podwyższoną wilgotnością. Zamykanie się kwiatostanów w takich warunkach służy ochronie cennego zasobu rośliny, jakim jest pyłek, przed wypłukaniem, zawilgoceniem oraz zlepianiem się ziaren. Pyłek powinien pozostawać suchy i żywotny, aby zachować zdolność do skutecznego zapylania.

Zamykanie się kwiatostanów związane z rytmem dobowym rośliny określane jest jako nyktinastia. W tym przypadku roślina zamyka kwiaty niezależnie od krótkotrwałych zmian natężenia światła, a nawet przy jego stałym dostępie. Celem tej adaptacji jest ochrona organów generatywnych rośliny (pyłku oraz słupka), a tym samym udostępnianie ich zapylaczom w najbardziej odpowiedniej porze, czyli w czasie ich największej aktywności.

Zamykanie się kwiatów nocą lub już popołudniami (np. cykoria podróżnik Cichorium intybus) prowadzi do ograniczenia zawilgocenia pyłku i znamienia słupka, chroni przed rosą, deszczem oraz spadkiem temperatury, zmniejsza ryzyko utraty żywotności pyłku, ogranicza wizyty nieefektywnych lub potencjalnie szkodliwych organizmów, a także zabezpiecza delikatne tkanki kwiatowe przed chłodem, wiatrem i uszkodzeniami mechanicznymi.

Brodawnik jesienny, jakie pszczoły go odwiedzają?

Pszczoły samotne przylatujące po pyłek: Andrena bicolor (pszczolinka czarnogłowa), Andrena denticulata (pszczolinka białoczarna), Andrena flavipes (pszczolinka pospolita), Andrena polita, Dasypoda hirtipes (obrostka letnia), Heriades truncorum (wałczatka dwuguzka), Halictus leucaheneus (smuklik smagły), Halictus quadricinctus (smuklik wielki), Halictus rubicundus (smuklik rdzawonogi), Halictus sexcinctus (smuklik sześciopasy), Halictus tumulorum (smuklik koniczynowiec), Lasioglossum albipes, Lasioglossum brevicorne, Lasioglossum calceatum, Lasioglossum laeve, Lasioglossum leucopus, Lasioglossum leucozonium, Lasioglossum malachurum, Lasioglossum nigripes, Lasioglossum nitidiusculum, Lasioglossum pauxillum, Lasioglossum puncticolle, Lasioglossum villosulum, Osmia spinulosa (murarka kolczasta), Panurgus banksianus (zbierka rudonoga), Panurgus calcaratus (zbierka pospolita),

Literatura:

1. Fletcher N., Kieszonkowy atlas kwiatów dziko rosnących, Wydawnictwo Solis.
2. Nawara Z., Rośliny łąkowe, Warszawa 2006.
3. Westrich P., Wildbienen Deutschlands, Stutgart 2018.