Informacje ogólne
Charakterystyka
Klon jawor, klon polny i klon zwyczajny są częścią naszego polskiego krajobrazu. Któż nie robił kiedyś bukietów z przebarwiających się jesienią liści? Gdyby nie klony, trudno byłoby mówić o polskiej złotej jesieni. To im zawdzięczamy wyjątkowe chwile, nim nadejdzie zima.
Pierwotnie klon jawor był uznawany za gatunek górski. Obecnie chętnie sadzony jako drzewo alejowe i parkowe. Stamtąd rozprzestrzeniający się, także dziś trudno określić jego naturalny zasięg.
Pokrój drzewa sięga 40 m, a długość życia to nawet 400 lat. Gdy drzewo ma szansę na swobodny wzrost, korona może być kulista. Sąsiedztwo i bardziej zwarty drzewostan sprawiają, że korona przyjmuje kształt jajowaty.
Pień prosty, kora początkowo gładka, potem łuszcząca się i szara. Stąd skojarzenie z platanem, do którego jest nawiązanie w łacińskiej nazwie pseudoplatanus. Liście duże nawet o długości 20 cm, na długich ogonkach (6-18 cm). Blaszka liściowa zwykle 5-klapowa, klapy ostro wcięte. Brzegi liści grubo karbowano-piłkowane, spód liścia w kolorze sinozielonym, wierzch zielony.
Drzewo zakwita po rozwinięciu się liści. Mimo że roślina jest jednopienna, kwiaty są funkcjonalnie rozdzielnopłciowe. W kolorze są żółtozielone, zwisają w długich wielokwiatowych wiechach. Kwiaty męskie z pręcikami dłuższymi od płatków, w kwiatach żeńskich pręciki krótsze od słupka. Gatunek wykazuje mieszany system zapylania (anemogamia i entomogamia).
Pszczolinka wiosenna (Andrena haemorrhoa) 
Pszczolinka (Andrena sp.) 
Pszczolinka wiosenna (Andrena haemorrhoa) 
Nęczyn (Sphecodes)
Klony ważne dla pszczół
Wiosenny niedobór pokarmu bywa dotkliwy dla zapylaczy. W kwietniu i maju „obowiązek” ich karmienia podejmują głównie krzewy i drzewa. W pełni lata (czerwiec-lipiec) zaczynają kwitnąć rośliny zielne i to one stają się najważniejszym źródłem pyłku oraz nektaru.
Polscy badacze podają, że klon zwyczajny (Acer platanoides) oraz klon jawor pełnią istotną rolę w utrzymaniu ciągłości zasobów pokarmowych, zwracając przy tym uwagę na ich ilość i jakość.
Ilość cukrów produkowanych przez większość gatunków klonów na metr kwadratowy jest wyższa niż u innych drzew i krzewów kwitnących wiosną, takich jak:
Nectar and pollen in Acer trees can contribute to improvement of food resources for pollinators, tłumaczenie własne
– wierzba iwa (Salix caprea) – 2,8 g/m²
– czeremcha zwyczajna (Padus avium) – 0,96 g/m²
– śliwa tarnina (Prunus spinosa) – 2 g/m²
– głóg jednoszyjkowy (Crataegus monogyna) – 1,2 g/m²
Uwzględniając sposób obliczania zasobów pyłku, wartości wskazują na wysoki potencjał produkcji pyłku przez klony.
Obfitość, czas kwitnienia są uzależnione od wielu czynników środowiskowych i biologicznych. Także sposób prowadzenia drzewa, zabiegi pielęgnacyjne czy formujące wpływają na zdrowie drzewa i jego kwitnienie. Intensywne cięcia redukcyjne wpływają na rozwój korony, a co za tym idzie na intensywność i obfitość kwitnienia. Zdjęcie prezentuje szczątkową koronę, wydaje się, że taka roślina nie pełni żadnej funkcji, prócz dyskusyjnej roli estetycznej.
Klon jawor – sprzymierzeniec miejskich zapylaczy
Wspomniane badania podkreślają, że klony (Acer) dobrze sprawdzają się w warunkach zurbanizowanych. Nawet w trudnym środowisku miejskim mogą stanowić istotne źródło pokarmu, odgrywając ważną rolę w funkcjonowaniu ekosystemów miejskich.
Jednak aby spełniały swoje funkcje należy uwzględnić ich potencjał wzrostowy. Ograniczyć nadmierne cięcia i zapewnić warunki umożliwiające rozwój prawidłowej, dobrze wykształconej korony.
Literatura:
- Chrzanowska, M., Denisow, B., & Wrzesień, M. (2024). Nectar and pollen in Acer trees can contribute to improvement of food resources for pollinators. Scientific Reports, 14, Article 78355. https://doi.org/10.1038/s41598-024-78355-w
- Seneta, W., & Dolatowski, J. (2025). Dendrologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
- Witkowska-Żuk l., Atlas roślinności lasów, Warszawa 2021.
