To taka moja wielka mała radość z tego roku. Spotkałam ten gatunek w zeszłym roku przez chwilę, a w tym z niecierpliwością go wyglądałam. I doczekałam się! To krótka notka o najmniejszych przedstawicielach grzebaczowatych, których możemy obserwować również w domku dla owadów.

Charakterystyka zawiłki (Spilomena sp.)

Zawiłki są małymi czarnymi grzebaczami. Ich wielkość to zaledwie 2,5-4,5 mm. Bardzo łatwo jest je przeoczyć. Moją zawiłkę zauważyłam jedynie dlatego, że zamykała właśnie swoje gniazdo. Spotkany przeze mnie gatunek to prawdopodobnie zawiłka wciornastkówka (Spilomena troglodytes). Jest to gatunek uznawany za pospolity, jednak ze względu na rozmiary często niezauważany.

Na zdjęciu zaznaczone jest gniazdo, zawiłka (Spilomena sp.) i dzika pszczoła samotka (Hylaeus sp.). Porównanie wielkości (fot. Kasia)
Tutaj zawiłka (Spilomena sp.) w towarzystwie nadrzewnicy czteroplamki (Dolichoderus quadripunctatus) (fot. Kasia)
A tu nadrzewnica czteroplamka (Dolichoderus quadripunctatus) w towarzystwie murarki ogrodowej (Osmia bicronis). Teraz można łatwo wyobrazić sobie rozmiar tego małego grzebacza :)) (fot. Kasia)

W Polsce stwierdzono do tej pory ok. 8 gatunków zawiłek (Spilomena sp.).

Zawiłka (Spilomena sp.) (fot. Kasia)

Gniazdowanie zawiłki wciornastkówki (Spilomena troglodytes)

Samice gniazdują w tunelach wydrążonych w drewnie przez chrząszcze, w łodygach – pustych lub z miękkim rdzeniem, niektóre prawdopodobnie w piaszczystych skarpach. U mnie zajęły otwory w macie słomianej. Średnica zajmowanych tuneli to 1,1-1,2 mm i długości do 12 cm. Podstawowym elementem gniazd zawiłek jest komórka gniazdowa, w której rozwija się larwa. Samica w żuwaczkach przynosi do komórki w zależności od gatunku od 30 do 60 nimf wciornastków (Thysanoptera). Prawdopodobne jest też zaopatrywanie gniazd mszycowatymi (Aphididae).

Zgryzanie drewna przez zawiłkę (Spilomena sp.) (fot. Kasia)

Wspominałam, że spotkałam moją zawiłkę podczas zamykania gniazda. Zgryzała ona drobne kawałki drewna do zamknięcia gniazda zbudowanego w rurce ze słomy. Podczas zamykania gniazda, ubijając miąższ, wykonywała ruchy odwłokiem, których nie udało mi się sfilmować ze względu na małe rozmiary owada (trudność sprawiało ustawienie ostrości na tak małym i ruchliwym obiekcie).

Zatyczka składa się ze śliny oraz materiału roślinnego (np. rdzenia).

Zamykanie gniazda (fot. Kasia)

Zamknięcie gniazda

Ostatnio pisałam, że będę teraz częściej chodzić z linijką i jak mówiłam, tak też zrobiłam 😉 Stąd poniżej moja kieszonkowa linijka przy zamknięciu gniazda.

Zamknięte gniazdo zawiłki (Spilomena sp.) (fot. Kasia)

Na zakończenie

Mam nadzieję, że wpis ten zachęcił do stosowania pomocy gniazdowych o różnych średnicach, które sprawią, że nasz domek będzie przyjazny do gniazdowania dla różnorodnych gatunków owadów.

Także pszczoły mają różne preferencje dotyczące średnicy otworów gniazdowych (fot. Kasia)

Zawiłka (Spilomena sp.) ląduje na liście owadów, które możemy spotkać w domku dla owadów, a zatyczka zamykająca otwór gniazdowy w galerii zamknięć gniazd. Oby przyszły rok przyniósł więcej obserwacji tego gatunku. Czego i Wam życzę 🙂

Oznaczenie owadów: Jacek Wendzonka

Źródła i dodatkowa lektura

  1. Manfred Blösch, Die Grabwespen Deutschlands: Lebensweise, Verhalten, Verbreitung (Die Tierwelt Deutschlands), Keltern 2000.
  2. Manfred Blösch, Grabwespen: Illustrierter Katalog der einheimischen Arten, Magdeburg 2014.
  3. https://www.bwars.com/wasp/crabronidae/pemphredoninae/spilomena-troglodytes

Miłośniczka żądłówek i założycielka strony dzicyzapylacze.pl. Jej marzeniem jest stworzenie bazy wiedzy o dzikich zapylaczach i opisanie wszystkich gatunków dzikich pszczół Polski. Na stronie opracowuje jej główne elementy, opisuje pszczoły samotne oraz inne żądłówki. Szczególnie zajmuje ją sposób gniazdowania oraz metody ochrony siedlisk.

Napisz komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.