Informacje ogólne

Nazwa gatunku: jasnota biała (Lamium album L.)

Okres kwitnienia: kwiecień-listopad; pożytek wiosenny

Pożytek: nektar i pyłek

Stanowisko: słoneczne, lekko cieniste

Gleba: żyzna, zasobna w azot

Opis

Jasnota biała wielotenia roślina z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae) jest zdecydowanie rośliną, której warto poświęcić uwagę. Miejsca, które wybiera to przydroża, zarośla. Często pojawia się w pobliżu domostw. Część podziemna to kłącze, zaś część nadziemna to dorastająca do 60 cm pusta w środku łodyga. Liście przypominają te, które widzimy na pokrzywie, jednak w przeciwieństwie do nich nie parzą. W pobliżu nasady liścia wyrastają białe kwiaty układające się w nibyokółki. Warto zwrócić uwagę na budowę kwiatu, któremu ewolucja pomogła „obmyślić” sposób na skuteczne zapylanie.

jasnota biała
Budowa korony kwiatu jasnoty białej (fot. YT Dzikie Pszczoły)

Korona kwiatu jasnoty składa się m.in. z wargi górnej, która to okrywa pręciki z pyłkiem, zaś warga dolna ze swoim charakterystycznymi żółtymi plamami wskazuje owadom, gdzie można wygodnie wylądować. W czasie, kiedy usadowiony na dolnej wardze owad będzie sięgał języczkiem po zgromadzony w wygiętej rurce nektar, otrze się grzbietem o pylniki umiejscowione na wewnętrznej stronie wargi górnej. Często owadowi można „udowodnić” odwiedziny na kwiatach jasnoty białej, gdyż na jego grzbiecie i głowie będą widoczny charakterystyczny pasek z żółtego pyłku. Przyglądając się oblatującym jasnotę trzmielom można zaobserwować, że nim odlecą poświęcają jeszcze chwilę na czyszczenie z pyłku głowy i tułowia. Następnie zebranie go w obnóża pyłkowe znajdujące się na trzeciej parze odnóży.

trzmiel jasonta biała
Trzmiel opruszony pyłkiem na tułowiu i głowie oraz pyłek zebrany już w obnóża pyłkowe. Sposób transportowania pyłku w obnóżach charakterystyczny dla pszczół miodnych (Apis mellifera) i trzmieli, czyli rodzaju Bombus. (fot. YT Dzikie Pszczoły)

Włamania do kwiatów, czyli krótki języczek to nie przeszkoda

Jednak części gatunków trzmieli, o krótszych języczkach takiej obecności na jasnocie udowodnić nie można, chociaż pobrały z niej nektar. Jak to możliwe? Dochodzi do zjawiska zwanego włamaniem do kwiatu. Kiedy to np. trzmiel leśny i ziemny nie mogąc się dostać tradycyjną drogą (ze względu na zbyt krótki języczek) wygryzają otwór w rurce kwiatu i tym sposobem pobierają nektar, jednak nie zapylając go, gdyż nie dotykają pylników.

porobnica wiosenna
Porobnica wiosenna (Anthophora plumipes) na jasnocie białej (fot. YT Dzikie Pszczoły)

Jasnota biała jest też ceniona pszczelarzy, bo jej rozciągnięte w czasie kwitnienie przez długi czas zapewnia pszczołom nektar i pyłek. Jednak jako roślina miododajna jest także istotna dla wielu gatunków dzikich pszczół w tym gatunków wiosennych, kiedy jeszcze o kwitnące rośliny pyłkodajne i nektarodajne nie jest tak łatwo.

A może tak…

W miejscach, gdzie służbom miejski trudno dotrzeć z kosiarkami często obserwuję w zaroślach kwitnącą jasnotę białą. Dzieje się to czasem w nieoczekiwanych przestrzeniach. W zeszłym roku przyjazne buczenie i krążenie trzmieli zwróciło moją uwagę na piękną kępę jasnoty białej znajdującą się za wiatą przystankową w centrum dużego miasta. To nieduże poletko jasnoty było źródłem pokarmu dla wielu zapylaczy.

pseudosmuklik koniczyna biała
Pseudosmuklik (Lasioglossum sp.) na jasnocie białej (fot. YT Dzikie Pszczoły)

Jasnota biała, jakie pszczoły ją odwiedzają?

Pszczoły samotnice przylatujące po pyłek: Anthophora aestivalis (porobnica czerwcowa), Anthophora plumipes (porobnica wiosenna), Osmia bicornis (murarka ruda), Osmia caerulescens (murarka lucernowa), Xylocopa violacea (zadrzechnia fioletowa)

Literatura:

  1. Sulborska A., Rośliny Pożytkowe, Wydawnictwo Bee&Honey.
  2. Westrich P., Wildbienen Deutschlands, Stutgart 2018.

Za oznaczenie pszczół samotnych dziękuję Darkowi Ogrodnikowi.

Jasnota biała (Lamium album L.) (źródło YT Kanał Dzikie Pszczoły)
murarka ogrodowa
Murarka ruda (Osmia bicornis) na jasnocie białej (fot. YT Dzikie Pszczoły)
jasnota biała pszczoła miodna
Pszczoła miodna (Apis mellifera) na jasnocie białej (fot. YT Dzikie Pszczoły)

Obserwatorka i miłośniczka ptaków, a także dzikich pszczół, szczególnie trzmieli. Współtwórca kanału YouTube Dzikie Pszczoły. Na łamach Dzikich Zapylaczy opowiada o roślinach dla pszczół. Artykuły opublikowane przez autorkę

Napisz komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.