Dużo mówi się o przekształcaniu krajobrazów przez człowieka i jego wpływie na środowisko naturalne. Zdarzają się jednak takie sytuacje, gdy ludzie użytkując i zmieniając tereny, mogą również pozytywnie wpływać na środowisko, realizując przy tym potrzeby pszczół.

Porobnica paskowana (Amegilla quadrifasciata) – Polska czerwona księga kat. CR. , Czerwona lista kat. CR (fot. Przemysław Laskowski)

Strzelnica w Łukowie

Lubelszczyzna jest szczególnym rejonem pod względem bogactwa gatunkowego dzikich pszczół. Niedawno skontaktował się ze mną Przemysław Laskowski, który jest lubelskim obserwatorem żądłówek. Odkrył bardzo ciekawe siedlisko z rzadkimi gatunkami pszczół. Zlokalizowane jest ono na nieużytkowanej dotąd strzelnicy w Łukowie. Ze względu na gliniasty i piaszczysty charakter miejsca, a także wystawę kulochwytów na stronę południową, miejsce okazało się wyjątkowo korzystnym miejscem dla gniazdowania żądłówek. Natomiast okoliczne nieużytki obfitują w kwitnące rośliny zapewniając im pokarm.

Strzelnica w Łukowie jesienią 2020 roku (fot. Przemysław Laskowski)

W czerwcu 2021 planowane są prace związane z przywróceniem działalności strzelnicy. Naturalne zmiany sukcesyjne, które obserwować możemy na zrobionym jesienią zdjęciu, z pewnością nie były korzystne dla ciepłolubnych gatunków gniazdujących na tym terenie. Dlatego trwająca wycinka i zabiegi wykaszania zboczy mogą mieć pozytywny wpływ dla zaobserwowanych przez Przemka gatunków. Jednakże zabiegi odtwarzania i usypywania wałów tworzących kulochwyty, planowane w okresie letnim kiedy trwa budowa i zaopatrywanie przez pszczoły gniazd, mogą spowodować duże straty w populacjach ziemnych błonkówek, lub wręcz przyczynić się do ich zaniku.

Strzelnica w Łukowie wiosną 2021 roku (fot. Przemysław Laskowski)

Pszczoły zaobserwowane na terenie strzelnicy w Łukowie

Na terenie strzelnicy odnotowane przez Przemka Laskowskiego zostały dotychczas następujące gatunki pszczół: porobnica paskowana (Amegilla quadrifasciata), zwężnica większa (Thyreus histrionicus), wrzałka powojowa (Systropha cf.curvicornis), podsobka wrzałkówka (Biastes brevicornis), rozrożka krwawnicowa (Eucera cf. salicariae), rozrożka chabrowa (Eucera dentata), mamrzyk skrócinkowiec (Epeoloides coecutiens), porobnica czerwcowa (Anthophora aestivalis), porobnica chabrówka (Anthophora bimaculata), mamrzyca północna (Epeolus variegatus), smółka komonicówka (Trachusa byssina), nęczyn lepiarkowiec (Sphecodes albilabris), pszczolinka napiaskowa (Andrena vaga), obrostka letnia (Dasypoda hirtipes), smuklik złotawy (Halictus subauratus), miesierka ziemna (Megachile willughbiella), smuklik sześciopasy (Halictus sexcinctus), ścieska przepasana (Coelioxys conoidea), nożycówka świerzbnicówka (Chelostoma rapunculi), pszczolinka pospolita (Andrena flavipes), trzmiel zamaskowany (Bombus cryptarum), trzmiel ziemny (Bombus terrestris), trzmiel kamiennik (Bombus lapidarius), trzmiel rudoszary (Bombus sylvarum), trzmiel rudy (Bombus pascuorum), trzmielec ogrodowy (Bombus barbutellus), zadrzechnia czarnoroga (Xylocopa valga), a także gatunki trudno identyfikowane ze zdjęć, jak lepiarki (Colletes spp.), koczownice (Nomada spp.), nęczyny (Sphecodes spp.), pseudosmukliki (Lasioglossum spp.). Wszystkie gatunki, oprócz zadrzechni oraz nożywcówki, gniazdują w ziemi.

Porobnica paskowana (Amegilla quadrifasciata) – Polska czerwona księga kat. CR. , Czerwona lista kat. CR (fot. Przemysław Laskowski)

Szczególną uwagę zwraca porobnica paskowana (Amegilla quadrifasciata), która jest rzadkim gatunkiem, wpisanym do Polskiej czerwonej księgi z kat. CR. (krytycznie zagrożona) i na Czerwoną listę z kat. CR. W artykule dotyczącym stanowiska tego gatunku w woj. mazowieckim przeczytać można:

Według Banaszaka i Celarego (2004), każde nowo wykazane stanowisko porobnicy paskowanej powinno być niezwłocznie objęte ochroną bierną. Brak ochrony siedlisk tego gatunku może bowiem doprowadzić do wyginięcia porobnicy paskowanej w Polsce. Naszym zdaniem niezbędna jest także ochrona czynna miejsca występowania tej bardzo rzadkiej pszczoły oraz wielu innych, cennych gatunków, które zostały wykazane na stanowisku w Stanisławowie. Należy wstrzymać zalesianie piaszczystych ozów oraz rozpocząć usuwanie już istniejących samosiewów drzew i krzewów. [1]

Zwężnica większa (Thyreus histrionicus) – pasożyt gniazdowy porobnicy paskowanej. Czerwona lista kategoria DD (fot. Przemysław Laskowski)
Wrzałka powojowa (Systropha cf.curvicornis) to pszczoła preferująca ciepło. Samce mają trójkątnie zagięte pięć członów czułków. To dość wymagający i rzadki gatunek, znajdujący się na Czerwonej liście kat. DD. (fot. Przemysław Laskowski)
Samice wrzałki powojowej (Systropha cf.curvicornis) zbierają pyłek jedynie z powoju polnego (Convolvulus arvensis), a w poszukiwaniu nektaru odwiedzają także cykorię podróżnik (Cichorium intybus). Gniazdują w miejscach z odsłoniętą roślinnością. Niezwykły jest sposób zbierania przez nią pyłku, który transportowany jest na górnej części odwłoka (fot. Przemysław Laskowski)
Z wrzałką powojówką (Systropha cf. curvicornis) związana jest prezentowana na zdjęciu podsobka wrzałkówka (Biastes brevicornis), która jest pasożytem gniazdowym wrzałki. Znajduje się na Czerwonej liście z kategorią DD (fot. Przemysław Laskowski)
Rozrożka krwawnicowa (Eucera cf. salicariae) – zbierają pyłek głównie z krwawnic. Czerwona lista kategoria DD (fot. Przemysław Laskowski)
Znajdujący się na Czerwonej liście z kat. DD mamrzyk skrócinkowiec (Epeoloides coecutiens) jest pasożytem gniazdowym pszczół z rodzaju Macropis. Jego obecność wskazuje na obceność skrócinek (Macropis) na terenie strzelnicy (fot. Przemysław Laskowski)
Rozrożka chabrowa (Eucera dentata) – rzadki gatunek pszczoły znajdujący się pod ochroną częściową. Gniazduje w ziemi (fot. Przemysław Laskowski)
Samiec lepiarki (Colletes sp.) – gniazduje w ziemi (fot. Przemysław Laskowski)
Porobnica chabrówka (Anthophora bimaculata) – gniazduje w ziemi (fot. Przemysław Laskowski)
Obrostka letnia (Dasypoda hirtipes) – gatunek gniazdujący w ziemi (fot. Przemysław Laskowski)
Mamrzyca północna (Epeolus variegatus) – gatunek pszczoły kleptopasożytniczej związany z lepiarkami (fot. Przemysław Laskowski)
Smółka komonicwóka (Trachusa byssina) – ciekawa pszczoła pod względem gniazdowania. Gniazduje w ziemi. Gniazda wykłada kawałkami samodzielnie wyciętych liści, ale nie półkoliście, lecz w paskach, zwijając je w rulony i transportując pod sobą (fot. Przemysław Laskowski)
Koczownica rudowłosa (Nomada lathburiana) – gatunek kleptopasożytniczy związany z pszczolinkami (fot. Przemysław Laskowski)
Nęczyn lepiarkowiec (Sphecodes albilabris) – kleptopasożytnicza pszczoła związana z lepiarką wiosenną (Colletes cunicularius) (fot. Przemysław Laskowski)

Grzebaczowate

Chociaż pszczoły przyciągają największą uwagę, to jednak myśląc o nich, nie powinno pomijać się również grzebaczowatych, bo to właśnie one

ze względu na złożoną biologię są (..) uważane za kluczową grupę owadów we wszystkich ekosystemach lądowych. Są także jedną z grup owadów proponowanych jako wskaźnikowa do oceny różnorodności biologicznej, spełniają bowiem szereg kryteriów, jakie stawia się grupom mającym służyć jako wskaźniki różnorodności [2].

Na strzelnicy w Łukowie na podstawie wyrywkowych obserwacji zostały zanotowane przez Przemka Laskowskiego następujące gatunki grzebaczowatych: wardzanka żądlica (Bembix rostrata), grzebnica motylowiec (Lestica alata), zwilec europejski (Dinetus pictus), grzebacz musznik (Crabro cribrarius), osmyk krótkowłosy (Cerceris interrupta), osmyk pszczolinkowiec (Cerceris rybyensis), taszczyn pszczeli (Philanthus triangulum), nęk świerszczojad (Sphex funerarius), wytrzeszczka tarczówka (Astata boops). Wszystkie gatunki gniazdują w ziemi.

Wardzanka żądlica (Bembix rostrata) – znajdująca się na Czerwonej liście z kategorią VU (fot. Przemysław Laskowski)
Grzebnica motylowiec (Lestica alata) – znajdująca się na Czerwonej liście z kategorią VU (fot. Przemysław Laskowski)
Zwilec europejski (Dinetus pictus) (fot. Przemysław Laskowski)
Osmyk krótkowłosy (Cerceris interrupta) (fot. Przemysław Laskowski)

Raj dla dzikich zapylaczy w Łukowie

Użytkowanie strzelnicy może pozytywnie wpłynąć na zachowanie miejsc gniazdowania żądłówek. Ze względu na swoją dużą wartość przyrodniczą teren mógłby być wykorzystany także w celach edukacji i promocji proekologicznego podejścia samorządów do kwestii pogodzenia interesów mieszkańców z interesami ochrony przyrody.

Na Lubelszczyźnie zakrojone są na szeroką skalę akcje promujące pszczoły. Tu gmina ma gotowe bogate przyrodniczo miejsce, gdzie ludzie i pszczoły mogą wzajemnie się wspierać. Ludzie – hamując zmiany sukcesyjne, pszczoły – budując pozytywny wizerunek gminy, jako przyjaznej zapylaczom. Szczególnie, że mamy tu do czynienia z zagrożonymi i rzadkimi gatunkami dzikich pszczół.

Bolica kolconoga (Odynerus spinipes) – ciekawy przedstawiciel osowatych tworzący u wejść do gniazd charakterystyczne kominki. Czerwona lista kategoria DD (fot. Przemysław Laskowski)
Gliniarz naścienny (Sceliphron destillatorium) – Czerwona lista kat. NT (fot. Przemysław Laskowski)

Wsparcie dla działań związanych z zabezpieczeniem miejsc gniazdowania żądłówek wyrazili przedstawiciele środowiska naukowego oraz organizacje i stowarzyszenia przyrodnicze.

Oznaczenie owadów: Darek Ogrodnik

Źródła i dodatkowa lektura:

  1. Porobnica paskowana Amegilla quadrifasciata (Villers, 1789) (Hymenoptera, Apoidea) – nowe stanowisko rzadkiej polilektycznej pszczoły w Polsce
  2. Szczepko K., Ekologia grzebaczowatych (Hymenoptera, Apoidea, Spheciformes) odłogów w Kampinoskim Parku Narodowym, Łódź 2013.
  3. https://www.lubelskie.pl/pszczola/
  4. https://www.iop.krakow.pl/pckz/opis2471.html?id=56&je=pl

Jestem miłośniczką żądłówek i założycielką strony dzicyzapylacze.pl. Moim marzeniem jest stworzenie bazy wiedzy o dzikich zapylaczach i opisanie wszystkich gatunków dzikich pszczół Polski. Opowiadając o żądłówkach korzystam ze wsparcia Darka Ogrodnika, który podziela fascynację tymi owadami, identyfikuje je z moich zdjęć i dzieli się swoją wiedzą.

2 komentarze

  1. Cos jest w tych stzrelnicach. U siebie w Łodzi równiez najciekawsze błonki spotykam na terenie byłego poligonu(m.in. wrzałka Systropha brevidens). Choć „moja” strzelnica nie może sie bogactwem gatunków równać z tą Przemka (pozdrawiam).
    Rafał

    • Myślę, że nasłonecznione zbocza + piasek, to klucz do sukcesu.
      W Łukowie idealną sytuacją byłoby utworzenie użytku ekologicznego, by strzelnica mogła funkcjonować, a losy tamtejszych pszczół i in. były zabezpieczone. Tym bardziej, że choć Przemek znalazł bardzo dużo ciekawych gatunków, to zapewne odkrył dopiero ułamek skarbów tego miejsca.

Napisz komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.