Informacje ogólne
Artykuł ten powstał już niemal dwa lata temu. Czekał sobie w dziale „szkice” na stosowny moment. A oto jak ów „stosowny moment” nadszedł. Z Kasią mam okazję współtworzenia artykułu dotyczącego roślin pokarmowych pszczół w środowisku rolniczym, choć nie tylko. I wielu roślinom miałam okazję przyjrzeć się na nowo, w tym właśnie gorczycy polnej. I gdy ponownie stanęła mi przed oczami liczba gatunków, które odwiedzają tę roślinę – no cóż nie ma co zwlekać, trzeba o tym przypomnieć światu 🙂
Gdzie pszczolinki i pseudosmukliki spotykają się na obiedzie
„Nie oceniaj książki po okładce” obrazem tego przysłowia jest gorczyca polna, ognicha. Gdyż wygląd jej jest najzwyklejszy ze zwykłych, ale pokarm i ilość gatunków pszczół dzikich, które ją odwiedzają jest już całkiem niezwykły. Gorczycę polną odwiedza – uwaga – 55 gatunków pszczół!!! Szczególnie ważną rośliną jest dla rodzaju pszczolinka i pseudosmuklik, chociaż i muraki, również chętnie skorzystają z oferowanego pyłku. I warto podkreślić, że mówimy tu o odwiedzinach, gdzie celem jest zbiór pyłku. Dlatego jak widzę, że gorczyca zakwita za moim oknem, na polu sąsiada, to cieszę się ogromnie. A i drogich Czytelników zachęcam, aby spojrzeć na nią łaskawszym okiem. Chociaż, jak to zwykle bywa, nie wszyscy będą zadowoleni, gdyż…
Charakterystyka
…gorczyca ognicha, bo także taka nazwa funkcjonuje, słynie jednak również z tego, że jest jednym z najpopularniejszych chwastów, rosnących na polach, głównie zbóż jarych. Inne przestrzenie jej występowania to miejsca ruderalne, miedze, przydroża, rowy. Nie jest rośliną rodzimą, ale archeofitem (czyli rośliną obcego pochodzenia, która przybyła do Europy przed rokiem 1500 i od dawna jest częścią naszej flory).
Jest rośliną jednoroczną i przedstawicielem rodziny kapustowatych (Brasicaceae). Wykształca wrzecionowate korzenie, które sięgają w głąb ziemi do 120 cm długości. Łodyga zaś dorasta do 60 cm wysokości, jest wzniesiona, zielona, czasem nieznacznie purpurowo nabiegła. Pojedyncza lub u góry rozgałęziona. Liście u dołu większe, ogonkowe, lirowate, w górnej części siedzące, wydłużone, na brzegach ząbkowane.
Kwiaty na szczycie pędu zbierają się w grono, są w kolorze żółtym. Cechą charakterystyczną są odstające prostopadle w trakcie kwitnienia działki kielicha, które również mają żółtą barwę i można je pomylić z płatkami. Płatków korony jest też cztery, pręcików jest sześć, a słupek jeden.
Roślina produkuje aż do tysiąca nasion, a zachowują one zdolność kiełkowania nawet do 35 lat.
Kapustowate to rodzina, która jest bardzo ważna dla dzikich pszczół, na stronie miałam już okazję prezentować pyleńca pospolitego i dwurząd wąskolistny, które też bardzo chętnie są oblatywane przez pszczoły. Chociaż gorczyca pozostaje rekordzistką 🙂
Badacze i gorczyca w stresie
W 2022 r. badacze opublikowali wyniki badań, których celem było ustalenie wpływu ograniczenia wody na: „skład bukietu zapachowego kwiatów, morfologię, fenologię, interakcje między kwiatami a odwiedzającymi, zapylanie oraz plon nasion”
Obserwowano rośliny manipulując ilością wody w trzech wariantach:
- średnia ilość opadów,
- obniżona średnia ilość opadów,
- okresowy brak opadów (susza).
Wyniki pokazały, że ilość kwiatów, a także zawiązywanych nasion zmniejszała się wraz ze zmniejszaniem dostępności wody. Jednocześnie zaobserwowano, że morfologia kwiatów czy zapach są dosyć stabilne. A więc wywnioskowano, że roślina zawiązuje mniej kwiatów, ale te które się pojawiają nie tracą cech atrakcyjnych dla owadów, aby utrzymać skuteczność zapylania.
Badacze stwierdzili, że bezpośredni wpływ stresu wodnego na liczbę kwiatów i nasion jest silniejszy niż pośredni wpływ poprzez zmiany w cechach kwiatów czy wizytach zapylaczy.
Gorczyca polna, jakie pszczoły ją odwiedzają?
Pszczoły samotne przylatujące po pyłek: Andrena argentata, Andrena barbilabris, Andrena bicolor , Andrena bimaculata, Andrena chrysopyga, Andrena chrysosceles, Andrena cineraria, Andrena combinata, Andrena dorsata, Andrena flavipes, Andrena floricola, Andrena fucata, Andrena fulva, Andrena fulvida, Andrena gravida, Andrena haemorrhoa, Andrena labiata, Andrena limata, Andrena minutula, Andrena minutuloides, Andrena nana, Andrena nigriceps, Andrena nigroaenea, Andrena nitida, Andrena pilipes, Andrena subopaca, Andrena suerinensis, Andrena thoracica, Andrena tibialis, Anthophora quadrimaculata, Halictus confusus, Halictus leucaheneus, Halictus maculatus, Halictus rubicundus, Halictus simplex, Halictus tumulorum, Hylaeus communis, Hylaeus hyalinatus, Lasioglossum albipes, Lasioglossum calceatum, Lasioglossum fulvicorne, Lasioglossum interruptum, Lasioglossum laeve, Lasioglossum laticeps, Lasioglossum leucozonium, Lasioglossum malachurum, Lasioglossum morio, Lasioglossum nigripes, Lasioglossum nitidiusculum, Lasioglossum nitudulum, Lasioglossum pauxilium, Lasioglossum politum, Lasioglossum sexnotatulum, Lasioglossum xanthopus, Lasioglossum zonulum, Osmia bicornis, Osmia niveata, Osmia brevicornis
Literatura:
- Fletcher N., Kieszonkowy atlas kwiatów dziko rosnących, Wydawnictwo Solis.
- Höfer, R. J., Lindner, T., Ayasse, M., & Kuppler, J. (2022). Reduced seed set under water deficit is driven mainly by reduced flower numbers and not by changes in flower visitations and pollination. Functional Ecology. https://doi.org/10.1111/1365-2435.14233
- Sulborska A., Rośliny Pożytkowe, Wydawnictwo Bee&Honey.
- Westrich P., Wildbienen Deutschlands, Stutgart 2018.
