Przetacznik kłosowy – Veronica spicata L.

Informacje ogólne

Charakterystyka

Przetacznik kłosowy jest rośliną wieloletnią, rodzimą, pochodzącą z rodziny babkowatych (Plantaginaceae). Miałam okazję go spotykać głównie na łąkach i przydrożach. Występuje również na suchych murawach, zboczach, w zaroślach.

Pokrój rośliny sięga do 50 cm. Łodyga jest wzniesiona, u szczytu może się rozgałęziać. Dołem owłosiona, a górą omszona włoskami gruczołowymi. Liście mają krótkie ogonki lub są siedzące, wyrastają parami naprzeciwlegle, dolne mają kształt jajowaty, a górą są lancetowate. Liście są pokryte włoskami, a ich brzeg jest karbowany.

Kwiaty zebrane na szczytach w grono, które jest bardzo gęste i odcina się wyraźnie od pozostałej części łodygi. Kwiaty mają kolor fioletowoniebiski. Z korony kwiatu o wielkości 5-7 mm wystają pręciki, na których końcach widać ciemne pylniki.

Przetacznik kłosowy, w swych odmianach ogrodowych, tworzy urodziwe lazurowe kępy. Lubi mieć stały dostęp do światła. Gdy roślina intensywnie wzrasta, ze względu na liczne pędy i liście, a przez to dość szybkie parowanie, w czasie bardziej suchych okresów, będzie potrzebowała systematycznego podlewania. Również kwitnienie jest okresem, gdy trzeba zwrócić uwagę na utrzymywanie wilgoci w glebie. Na kwietnych rabatach niesamowicie się komponuje z szałwią łąkową (Salvia pratensis), szałwią omszoną (Salvia nemorosa) lub szałwią omączoną (Salvia farinacea). Dobrze wygląda też w kompozycjach skalnych lub na ogrodowych murkach.

Rozmnażać roślinę można dzięki nasionom wysiewanym na wiosnę lub przez podział kęp, którego dokonuje się jesienią.

Przetacznik kłosowy – trzmiele Eldorado

Przetaczniki, które obserwuję na moim terenie są wprost oblegane przez trzmiele, częto widzę po kilku tych puszystych pszczołowatych na jednym kwiatostanie. Jednak również inne dzikie pszczoły oblatują go w celu pozyskania nektaru.

Na tej bylinie też obserwowano zadrzechnię fioletową, do niedawna dość rzadką w naszym kraju. Chociaż „czarna pszczoła” bywa już coraz częstszym gościem w naszych ogrodach, to wciąż niesamowity rarytas móc ją obserwować. Ja wciąż czekam na tę szansę, ale podejrzewam, że na północy przyjdzie jeszcze nam długo poczekać. W kontekście tej wyjątkowej pszczoły warto pamiętać, że lubi zakładać gniazda w martwym drewnie, dlatego nie likwidujmy takich miejsc, ale szukajmy tam ciekawego owadziego życia.

Trzmiele – zapylacze w trudnych warunkach

Jaki wpływ na strukturę zespołu zapylaczy Veronica spicata ma północna granica zasięgu jej występowania, jest to temat, któremu przyjrzeli się dwaj rosyjscy badacze. Krótki sezon wegetacyjny często determinuje specyficzny kompleks zapylaczy dostępnych w takich warunkach środowiskowych. Liczba zapylaczy jest mniejsza, a owady muszą radzić sobie z trudniejszymi warunkami pogodowymi. Na skład zespołu zapylaczy wpływa również morfologia kwiatu, czyli wymagania stawiane przez roślinę zapylaczom, między innymi w kontekście długości aparatu gębowego. W przypadku Veronica spicata preferowane są zapylacze o krótszym języczku. Ostatnim analizowanym czynnikiem były nisze ekologiczne, w których rozwija się roślina, takie jak bory sosnowe oraz siedliska wapienne.

Dla południowej i centralnej części zasięgu istotnymi zapylaczami przetacznika kłosowego są pszczoły samotne, jednak na północny zasięgu dominującą rolę zapylaczy przejmują trzmiele.

Główne gatunki trzmieli biorące udział w zapylaniu V. spicata w badanych północnych lokalizacjach to:

• kompleks gatunków trzmieli z grupy lucorum Bombus lucorum s.l.,
• trzmiel tajgowy Bombus jonellus,
• trzmiel leśny Bombus pratorum,
• Bombus sporadicus, (nie występuje w Polsce)
• trzmiel rudy Bombus pascuorum.

Skład trzmielich zapylaczy różnił się w obrębie typów siedlisk na północy (np. w lasach sosnowych oraz na wapiennych skałach), odnotowano także wpływ typu siedliska na strategie żerowania trzmieli.

Polecam bardzo ciekawy artykuł Alicji, która opowiada, co predysponuje trzmiele do bycia najefektywniejszymi pszczołami w trudnych, północnych warunkach. „Dlaczego trzmiele są jedynymi pszczołami Arktyki?”

Przetacznik kłosowy, jakie pszczoły go odwiedzają?

Pszczoły samotne przylatujące po pyłek: Xylocopa violacea (zadrzechnia fioletowa)

Literatura:

1. Filippov, N. I., & Teteryuk, L. V. (2023). Structure of the Complex of Veronica spicata L. Pollinators on the Northern Distribution Border. Russian Journal of Ecology, 54, 1–10. https://doi.org/10.1134/S1067413623010058
2. Fletcher N., Kieszonkowy atlas kwiatów dziko rosnących, Wydawnictwo Solis.
3. Westrich P., Wildbienen Deutschlands, Stutgart 2018.

Dziękuję Alicji Dubickiej za pomoc w oznaczeniu trzmieli.