Informacje ogólne
Dziś opowiem z przyjemnością o bardzo ciekawej roślinie – wiosennym geoficie. Cenię bardzo tych wiosennych wojowników, którzy bez oglądania się na trudne warunki kwitną i dostarczają zapylaczom tak cennego, na tym etapie sezonu, pokarmu. Złoć żółta, obok śnieżyczki przebiśnieg, z pewnością należy do tych dziarskich roślinek.
Widać zewnętrzną zieloną stronę kwiatu 
Charakterystyka
Złoć żółta jest niewielką byliną cebulową z rodziny liliowatych (Liliaceae). Występuje na terenach trawiastych, na łąkach i w parkach, również w lasach liściastych oraz jarach. Bywa, że jej towarzyszem w siedlisku jest zawilec żółty.
Wytwarza podziemną cebulę, która jest otoczona łupiną. Z malutkich cebulek potomnych wyrastają nitkowate liście. Cebula jest początkiem dla odziomkowego liścia w liczbie sztuk jeden. Liść jest równowąski, jego szerokość to 3 do 9 mm. Osiąga długość równą wysokości rośliny, czyli do około 30 cm, zakończony kapturkowato. Pod kwiatostanem wyrastają dwa liście w typie lancetowatym i są nieznacznie owłosione. Z cebuli wyrasta również jedna łodyga zwana głąbikiem po przekwitnięciu szybko zanika, a w czerwcu po całej roślinie nie ma już ani śladu.
Kwiaty są zebrane w baldach, który liczy sobie ich od 3 do 7. Kwiaty wielkości 1,5 do 2,5 cm są żółto-zielonkawe wyrastają na długich szypułkach, które są dłuższe dwukrotnie od długości kwiatu. Z zewnątrz kwiat jest zielony, a gdy zamyka się z powodu deszczu, zimna czy nocy, wygląda niczym jeszcze nierozkwitnięty pąk. Gdy pogoda nie sprzyja kwiaty zamykają się, robią to również na noc chroniąc swe wnętrze, celem takich „zabiegów” rośliny jest ograniczenie straty pyłku i nektaru oraz uniknięcie mechanicznego uszkodzenia.
Znikająca, efemeryczna – złoć żółta
Jak już wspominałam złoć żółta należy do tak zwanych gatunków znikających latem. Głównie dotyczy to sformułowanie roślin cebulowych, które szybko rozpoczynają sezon, następnie po przekwitnięciu równie szybko znikają ich wszystkie części nadziemne. Wykorzystują wyjątkowe okno świetlne, przed rozwojem liści drzew. Pozostaje jedynie część podziemna w postaci cebuli, która przechowuje wszystko, co koniecznie, by z początkiem kolejnego sezonu wegetacyjnego zaliczyć szybki start ku słońcu. Do podobnych roślin należą również śnieżyczka przebiśnieg, szafirek armeński, puszkinia cebulicowata.
Złoć żółta – chce się starzeć
Złoć żółta ulega programowanej senescencji (śmierci komórek) – zanik części nadziemnej jest celowym elementem strategii życiowej. Wewnętrznym sygnałem uruchamiającym starzenie liści jest wzrost stężenia kwasu α-linolenowego. Przed kwitnieniem jego poziom jest niski, natomiast po kwitnieniu gwałtownie wzrasta, wtedy liście szybko i synchronicznie obumierają. Ma to sens adaptacyjny: gdy korony drzew się zagęszczają i światła jest mało, fotosynteza staje się ograniczona i nieopłacalna. Rezygnując z utrzymywania liści, roślina recyklinguje je, odzyskując cenne składniki i przenosząc je do nasion oraz cebulki spichrzowej.
„Zimny chów”, a zmieniające się warunki klimatyczne
Autorzy innej pracy badawczej postanowili z kolei sprawdzić, jaki wpływ zmieniające się warunki – ocieplenie klimatu – będą miały na złoć żółtą, która rozwija się we wczesnowiosennych temperaturach. Rośliny badano w trzech siedliskach. Jedno typowe dla jej rozwoju – leśne, drugie na otwartym stanowisku i trzecie w szklarni z możliwością regulowania temperatury. Porównywano ilość zawiązywanych nasion oraz przyrost cebul. Wyniki jednoznacznie wskazały, że w warunki zmiany temperatury wpłynęły negatywnie zarówno produkcję nasion i rozwój cebul.
Odwiedzający – typowi wszędobylscy generaliści 🙂
Żółto-złote płatki złoci kontrastują z brązem opadłych liści, spod których się wynurzają, tym samym zwiększając swą atrakcyjność dla zapylaczy. Czytając o tej gwiezdnej roślince spodobało mi się sformułowanie, że odwiedzają ją typowi wiosenni generaliści runi leśnej. I moje obserwacje również współgrają z tym twierdzeniem. Gdyż głównie obserwowałam królowe trzmieli, koczownice i murarki.
Kasi, dziękuję za zdjęcie koczownicy.
Literatura:
- Fletcher N., Kieszonkowy atlas kwiatów dziko rosnących, Wydawnictwo Solis.
- Gagea lutea, the stars and true… – trochę poetyckie i refleksyjne podejście do tej rośliny
- Iwanami, H., Takada, N., & Koda, Y. (2017). Ephemerality of a Spring Ephemeral Gagea lutea (L.) is Attributable to Shoot Senescence Induced by Free Linolenic Acid. Plant and Cell Physiology, 58(10), 1724–1729. https://doi.org/10.1093/pcp/pcx109
- Sulborska A., Rośliny Pożytkowe, Wydawnictwo Bee&Honey.
- Sunmonu, N., & Kudo, G. (2015). Warm temperature conditions restrict the sexual reproduction and vegetative growth of the spring ephemeral Gagea lutea (Liliaceae). Plant Ecology, 216(10), 1419-1431. https://doi.org/10.1007/s11258-015-0520-6
- Witkowska-Żuk l., Atlas roślinności lasów, Warszawa 2021.
