Rośliny

Żywokost lekarski – Symphytum officinale L.

Pinterest LinkedIn Tumblr

Informacje ogólne

Nazwa gatunku: żywokost lekarski (Symphytum officinale L.)

Okres kwitnienia: maj-sierpień; pożytek wczesnoletni

Pożytek: pyłek i nektar

Stanowisko: słoneczne, półcieniste

Gleba: żyzna, wilgotna

Opis

Jest połowa sierpnia, a ja spacerując sobie w pobliżu zbiornika retencyjnego dostrzegłam trzmiela rudego, który energicznie oblatywał wciąż kwitnący żywokost lekarski. Lato powoli dobiega końca, a ten wczesnoletni pożytek wciąż zapewnia pokarm zapylaczom. I dodatkowo, jak wygląda 🙂 W moim ogrodzie zadomowił się w półcieniu, satysfakcjonująco dla niego, bo rośnie bujnie, ocieniany przez forsycję.

żywokost lekarski pokrój
Kiedy żywokost ma warunki, czyli wilgoć i żyzną glebę, rozrasta się i wygląda zjawiskowo (fot. YT Dzikie Pszczoły)

Ulubione siedliska dla żywokostu to podmokłe zarośla i łąki, wszelkie rowy, torfowiska, obrzeża jezior i powolnie płynących rzek. Ta wieloletnia roślina to przedstawiciel rodziny ogórecznikowatych. Pod ziemią korzeń silnie się rozgałęzia, jest pionowy, gruby, w kolorze czarnofioletowym, dorasta do 30 cm. Wyrasta z niego osiągająca do 100 cm łodyga. Kiedy pogładzimy żywokost to poczujemy, a kiedy się przyjrzymy, to i zobaczymy, że cała roślina jest pokryta szorstkim, białymi włoskami. Kanciasta i wzniesiona, w górnej części rozgałęziona.

Pąki żywokostu lekarskiego (fot. YT Dzikie Pszczoły)
żywokost lekarski kwiatostan sierpikowaty
Kwiatostan w typie sierpikowatym (fot. YT Dzikie Pszczoły)
żywokost lekarski białe kwiaty
Rzadszy żywokost lekarski z białym kwiatami (fot. YT Dzikie Pszczoły)
porobnica wiosenna
Długi języczek porobnicy wiosennej (Anthophora plumipes) pozwala jej spenetrować wnętrze kwiatu i pobrać nektar (fot. YT Dzikie Pszczoły)

Liście odziomokowe, duże, ogonkowe, jajowatolancetowate, osiągają do 60 cm. Zaś liście na łodydze są mniejsze, bez ogonka, czyli siedzące, o kształcie lancetowatym. Kwiaty o pięknej beczułkowatej koronie, w kolorze głównie fioletu, rzadziej różu, a najrzadszym wybarwieniem jest biel. Kwiaty zbierają się w kwiatostan, który zwie się sierpikiem, gdy spojrzymy na ten typ kwiatostanu z góry widać, że poszczególne kwiaty wyrastają w jednej linii.

Trzmiele – rabusie, mrówki – siewcy

Żywokost sprzyja pszczołom o długim języczku, pobrać nektar z żywokostu nie jest łatwo, bo owad musi przecisnąć swój aparat ssący przez szczelinę utworzoną z pylników i osklepek. Owady, które wymaganej długości języczka muszą albo wygryźć otwór w koronie kwiatu i robią tak trzmiele, albo z tak wygryzionego otworu skorzystać i taki proceder uprawiają np. pszczoły miodne.

żywokost lekarski włamanie do kwiatu
Tutaj trzmiel ziemny (Bombus terrestris) amator szybszego dostania się do nektaru żywkostu lekarskiego (fot. YT Dzikie Pszczoły)
otwór po włamaniu do kwiatu
A tak wygląda dziurka wygryziona przez trzmiela, również inne pszczoły będą korzystać z tych wygodnych skrótów (fot. YT Dzikie Pszczoły)
pszczolinka żywokostowa (Andrena symphyti)
Pięknie ubarwiona pszczolinka żywokostowa (Andrena symphyti), tam gdzie żywokost, tam szansa na ciekawe obserwcje (fot. YT Dzikie Pszczoły)

Ciekawostką związaną z rozmnażaniem się żywokostu jest rola, jaką pełnią w tym mrówki (myrmekochoria). Nasionko żywokostu jest wyposażone w tzw. elajsom, czyli wyrostek, który składa się z tłuszczów i węglowodanów. Jest to na tyle atrakcyjny zasób pokarmu, że mrówki chętnie transportują nasiona, biorąc jednoczesny udział w ich rozsiewaniu, kiedy na przykład nasiono zgubią.

Ściśle z rodziną ogórecznikowatych, a zwłaszcza żywokostem pospolitym i lekarskim, jest związana pszczoła dziko żyjąca, pszczolinka żywokostowa (Andrena symphyti). Głównym źródłem pyłku dla tego gatunku pszczoły będzie właśnie żywokost. A więc dając tej roślinie szansę na zakwitnięcie w naszej okolicy, sobie dajmey szansę na zaobserwowanie tej dość rzadkiej pszczoły.

trzmiel leśny Bombus pratorum
Cóż temu rabusiowi, trzmiel leśny (Bombus pratorum), też nie chce się przeciskać przez koronę kwiatu (fot. YT Dzikie Pszczoły)

Żywokost lekarski, jakie pszczoły go odwiedzają?

Pszczoły samotnice przylatujące po pyłek: Andrena symphyti (pszczolinka żywokostowa), Anthophora plumipes (porobnica wiosenna), Osmia bicornis (murarka ogrodowa)

Literatura:

  1. Flaga S., Rośliny pożytkowe pszczół samotnic, Kraków 2015.
  2. Sulborska A., Rośliny Pożytkowe, Wydawnictwo Bee&Honey.
  3. Westrich P., Wildbienen Deutschlands, Stutgart 2018.

Za oznaczenie pszczół samotnych dziękuję Darkowi Ogrodnikowi.

Za oznaczenie trzmieli dziękuję Alicji Dubickiej.

trzmiel zmienny bombus himilis
Trzmiel zmienny (Bombus humilis) (fot. YT Dzikie Pszczoły)

Znana też jako Tulkandra. Obserwatorka i miłośniczka ptaków, a także dzikich pszczół, szczególnie trzmieli. Współtwórca kanału YouTube Dzikie Pszczoły. Gościnnie na łamach Dzikich Zapylaczy opowiada o roślinach dla pszczół.

Napisz komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.