Rozpoznawanie pszczół w domku

Myślę, że dużą przyjemnością jest samodzielne rozpoznawanie pszczół gniazdujących w domku dla owadów. Jest to zawsze pierwszy krok do szerszego zainteresowania się tematem dzikich pszczół. Dlatego razem z Darkiem Ogrodnikiem stworzyliśmy przewodnik pomagający dowiedzieć się, co zamieszkało w naszym domku dla owadów. Szczegółowe informacje dotyczące oznaczania pszczół możecie znaleźć w Kluczu do oznaczania owadów Polski. Tutaj chcemy się skupić na cechach, które mogą pomóc nam w terenowym oznaczaniu pszczół.

Dla ułatwienia w naszym przewodniku uwzględniamy jedynie samice pszczół, ponieważ są bardziej charakterystyczne. O rozróżnianiu płci u pszczół pisałam w innym dziale.

Ważne uwagi na początek, o których powinniśmy pamiętać

Pszczoły zmieniają wygląd w czasie trwania życia: wycierają się, tracą kolor.

Murarka rzepakowa (Osmia brevicornis) – po prawej wypłowiały już osobnik (fot. własna)
Samiec murarki ogrodowej (Osmia bicornis) to najlepiej znany właścicielom domków dla owadów przykład starzenia się pszczoły. Pod koniec życia jego wygląd tej murarki sprawia wrażenie, jakbyśmy mieli do czynienia z innym gatunkiem. Po lewej okaz świeży i po prawej – dwa tygodnie później (fot. własna)

W domku dla owadów gniazdują głównie gatunki z rodziny miesierkowatych (Megachilidae). Pszczoły te mają różne kolory szczoteczki brzusznej, na której transportują pyłek do gniazda. Czasami kolor szczoteczki, gdy jest ona zapyłkowana, nie jest widoczny.

Miesierka niedopaska (Megachile versicolor) – po lewej z zapyłkowaną szczoteczką brzuszną. Po prawej widoczny wyraźnie intensywny pomarańczowy kolor szczoteczki z czarną końcówką (fot. własna)

W oznaczaniu owadów w domku może nam pomóc wygląd zamknięcia gniazd. Jednak należy pamiętać, że może się on różnić w zależności od materiałów dostępnych na danym obszarze. O różnych zamknięciach gniazd pisałam wcześniej.

Zamknięte gniazdo miesierki niedopaski (Megachile versicolor) (fot. własna)

Wskazówki ułatwiające rozpoznawanie pszczół w domkach dla owadów

Murarka lucernowa (Osmia caerulescens)

Długość8-10 mm
Kolor szczoteczkiczarna
Czas występowaniamarzec-sierpień
Charakterystyczne cechyJedna z naszych słabiej owłosionych murarek z rodzaju Osmia. Oczy czarne. Samica z bardziej lub mniej wyraźnie widocznym niebieskim połyskiem, zwłaszcza na odwłoku.
Niezbyt gęste wąskie jasne przepaski na tylnych krawędziach tergitów. Głowa duża, odwłok w pozycji „spoczynkowej” krótki, zwarty.
GniazdoŚrednica 4-5 mm. Zamknięcie gniazda z materiałów roślinnych, płatków kwiatów.
Podobne w domkumurarka rzepakowa (Osmia brevicornis)

Murarka lucernowa (Osmia caerulescens) (fot. własna)
Widoczny niebieski połysk na odwłoku murarki lucernowej (Osmia caerulescens) (fot. własna)
Murarka lucernowa (Osmia caerulescens) – pozycja odwłoka w pozycji spoczynkowej (fot. własna)
Samica murarki lucernowej (Osmia caerulescens) – widoczne białe przepaski na odwłoku, których nie posiada murarka rzepakowa (Osmia brevicornis), opisana poniżej (fot. własna)

Murarka rzepakowa (Osmia brevicornis)

Długość9-12 mm
Kolor szczoteczkiżółta
Czas występowaniakwiecień-lipiec
Charakterystyczne cechyNiewytarte samice mają żółtawy odcień włosów. Są też one dłuższe niż u murarki lucernowej. Murarka rzepakowa nie posiada przepasek na tergitach, a jedynie słabo widoczne strzępiny. Nasadowe człony wszystkich stóp rudo owłosione (cecha odkryta przez Darka).
GniazdoŚrednica 5 mm. Zamknięcie gniazda z materiałów roślinnych.
Podobne w domkumurarka lucernowa (Osmia caerulescens)
Murarka rzepakowa (Osmia brevicornis) (fot. własna)
Widok z boku na pszczołę. Murarka rzepakowa (Osmia brevicornis) (fot. własna)
Widoczne rude owłosienie na nadstopiach oraz zielonkawy połysk na odwłoku murarki rzepakowej (Osmia brevicornis) (fot. własna)
Murarka rzepakowa (Osmia brevicornis) – widok z góry(fot. własna)
Zdjęcie prezentuje najbardziej charakterystyczne cechy murarki rzepakowej (Osmia brevicornis): dużą głowę z szerokim ciemieniem, odwłok z niebieskim połyskiem, ale bez przepasek, żółtą szczoteczkę brzuszną i rude włoski na nadstopiach wszystkich nóg (fot. własna)

Murarka ogrodowa, ruda (Osmia bicornis)

Długość10-12 mm
Kolor szczoteczkiżółtawordzawa
Czas występowaniamarzec-czerwiec
Charakterystyczne cechyOwłosienie głowy samicy czarne. Samice na przodzie głowy mają charakterystyczne „rogi”, których brakuje u samców. Tułów brązowawy. Odwłok: trzy pierwsze pierścienie odwłoka złoto-brązowe, końcowe czarne.
GniazdoŚrednica 6-8 mm. Zamknięte korkiem ze śliny i błota lub gliny. Widać na wierzchu charakterystyczne „pofalowane” ukształtowanie zatyczki.
Podobne w domkumurarka rogata (Osmia cornuta) – ma cały rudozłoty odwłok, a tułów czarny.
Murarka ogrodowa, ruda (Osmia bicornis) (fot. własna)
Świeżo wygryziona murarka ogrodowa, ruda (Osmia bicornis) (fot. własna)

Wałczatka dwuguzka (Heriades truncorum)

Długość6-8 mm
Kolor szczoteczkiżółtawa
Czas występowaniaczerwiec-wrzesień
Charakterystyczne cechyCzarne ciało, walcowate, z chropowatym, głębokim punktowaniem. Tergity czarne, grubo i mocno punktowane. Wąskie białe przepaski włoskowe. Oczy czarne.
Gniazdopreferowana średnica gniazda 3-3,5 mm. Zamknięcie gniazda z żywicy z kawałkami drewna i ziemi.
Podobne w domkuwałczatka wielkoguzka (Heriades crenulatus) – rzadsza. Różnica widoczna w ubarwieniu oczu (szarawe z plamkami).
Wałczatka dwuguzka (Heriades truncorum) – szczoteczka brzuszna na zdjęciu jest zapyłkowana (fot. własna)

Nożycówka świerzbnicówka (Chelostoma rapunculi)

Długość8-10 mm
Kolor szczoteczkibiało-beżowa
Czas występowaniaczerwiec-sierpień
Charakterystyczne cechyCiemne, wydłużone walcowate ciało. Oczy szaroniebieskie z plamkami. Jednak intensywność barwy oczu może się różnić między osobnikami.
GniazdoŚrednica gniazda 3-3,5 mm. Zamknięcie gniazda z żywicy z kawałkami drewna i ziemi.
Podobne w domkuInne nożycówki.
Nożycówka świerzbnicówka (Chelostoma rapunculi) (fot. własna)
Samica nożycówki świerzbnicówki (Chelostoma rapunculi)

Murarka żmijowcowa (Hoplitis adunca)

Długość9-13 mm
Kolor szczoteczkiżółtawa
Czas występowaniaczerwiec-sierpień
Charakterystyczne cechyCiało czarne, wydłużone. Oczy zielonkawe.
GniazdoŚrednica otworu 5-7 mm. Tworzy różnorodne zamknięcia gniazda z gliny, piasku, drewna a także materiałów roślinnych. Zatyczki przeważnie są wypukłe.
Podobne w domkuJedyna w swoim rodzaju.
Murarka żmijowcowa (Hoplitis adunca) – świeża samica (fot. własna)
Wypłowiała samica murarki żmijowcowej (Hoplitis adunca) (fot. własna)

Miesierki (Megachile spp.)

Długość9-15 mm
Kolor szczoteczkirdzawy, biało-czarny, czerwono-rdzawy, żółto-rdzawy
Czas występowaniaczerwiec-wrzesień
Charakterystyczne cechypszczoły o masywnym ciele.
GniazdoŚrednica otworu 6-8 mm. Zatyczka gniazda z z materiału roślinnego, np. liści. Wyjątkiem jest miesierka dwuzębna (Megachile ericetorum), która zamyka gniazda nie liśćmi, lecz gliną z piaskiem.
Miesierka różówka (Megachile centuncularis) (fot. własna)
Samica miesierki niedopaski (Megachile versicolor) (fot. własna)
Widok z góry. Miesierka niedopaska (Megachile versicolor) (fot. własna)
Miesierka dwuzębna (Megachile ericetorum). Jako jedyna wśród miesierek zamyka gniazda nie liśćmi, lecz gliną z piaskiem (fot. własna)

Ścieski (Coelioxys spp.)

Długość9-14 mm
Kolor szczoteczkibrak
Czas występowaniaczerwiec – wrzesień
Charakterystyczne cechystożkowaty ostro zakończony odwłok, częściowo owłosione oczy
Gniazdopszczoła pasożytnicza miesierkowatych
Ścieska smółkarka (Coelioxys quadridentata) (fot. własna)
Ścieska (Coelioxys sp.) – jak na złość nie mogłam znaleźć lepszego zdjęcia ukazującego owłosione oczy (fot. własna)

Warto robić zdjęcia pszczołom. Na spokojnie można się wtedy przyjrzeć pszczole i określić jej gatunek.
Mam nadzieję, że przewodnik okaże się Wam pomocny przy oznaczaniu. Dobrej zabawy 🙂

Oznaczenia owadów i nadzór nad artykułem: Darek Ogrodnik. Dzięki 🙂

Na tytułowym zdjęciu od lewej nożycówka świerzbnicówka (Chelostoma rapunculi) oraz murarka rzepakowa (Osmia brevicornis).