Dzikie pszczoły Polski

Osmia brevicornis (murarka rzepakowa)

Pinterest LinkedIn Tumblr

Murarka rzepakowa (Osmia brevicornis) to jedna z pszczół, którą możemy spotkać w domku dla owadów. Jest rzadką pszczołą o specyficznych wymaganiach pożytkowych. Aby cieszyć się jej obecnością w domku, trzeba zadbać o odpowiednie rozmiary pomocy gniazdowych oraz stosowne dla niej rośliny.

Jak rozpoznać murarkę rzepakową (Osmia brevicornis)

Informacje w tym fragmencie są częścią osobnego artykułu: Jak rozpoznawać pszczoły w domku dla owadów, napisanego wspólnie z Darkiem Ogrodnikiem (Dareckim).

Długość9-12 mm
Kolor szczoteczkiżółta
Czas występowaniakwiecień-lipiec
Charakterystyczne cechyNiewytarte samice mają żółtawy odcień włosów. Są też one dłuższe niż u murarki lucernowej. Murarka rzepakowa nie posiada przepasek na tergitach, a jedynie słabo widoczne strzępiny. Nasadowe człony wszystkich stóp rudo owłosione (cecha odkryta przez Darka).
GniazdoŚrednica 5 mm. Zamknięcie gniazda z materiałów roślinnych.
Podobne w domkumurarka lucernowa (Osmia caerulescens)
Murarka rzepakowa (Osmia brevicornis) (fot. własna)
Widok z boku na pszczołę. Murarka rzepakowa (Osmia brevicornis) (fot. własna)
Widoczne rude owłosienie na nadstopiach oraz zielonkawy połysk na odwłoku murarki rzepakowej (Osmia brevicornis) (fot. własna)
Murarka rzepakowa (Osmia brevicornis) – widok z góry(fot. własna)
Zdjęcie prezentuje najbardziej charakterystyczne cechy murarki rzepakowej (Osmia brevicornis): dużą głowę z szerokim ciemieniem, odwłok z niebieskim połyskiem, ale bez przepasek, żółtą szczoteczkę brzuszną i rude włoski na nadstopiach wszystkich nóg (fot. własna)

Gniazdo murarki rzepakowej (Osmia brevicornis)

Gniazduje w wydrążonych tunelach, zwłaszcza w martwym drewnie. Zasiedla również pomoce gniazdowe, np. rurki bambusowe, puste pędy w domkach dla owadów. Preferowana przez nią średnica gniazda to 5 mm.

Samica murarki rzepakowej (Osmia brevicornis) w domku dla owadów (fot. wł.)

W moim domku gniazda zakładała w nawierconych otworach w pniu gruszy, gałęziach olchy, bylicy pospolitej i czarnym bzie. Dostępne były również odpowiedniej średnicy gniazda z trzciny, jednak nie zostały zajęte przez ten gatunek.

Samiec patrolujący domek dla owadów w poszukiwaniu samic (fot. wł.)

Gatunek ten jest unikalny, jeżeli chodzi o budowę gniazda. Są to gniazda liniowe, jak u innych murarek, jednak brak w nich ścianek przedzielających komórki. Samica zaopatruje gniazdo suchym pokarmem, składając na nim w odstępach jaja. W gnieździe może znajdować się do 20 jaj. Larwy zjadając wokół siebie pyłek, tworzą miejsce na swój kokon. Powoduje to, że kokony ułożone są w gnieździe nierównomiernie.

Gniazdo w nawierconej gałęzi olchy – powstałe dwie jego połowy po otwarciu. Na zdjęciu zaznaczona jest lokalizacja kokonu (1) oraz zamknięcie gniazda (2) (fot. wł.)
Dla porównania wielkości kokony dzikich pszczół: murarki rzepakowej, murarki ogrodowej i miesierki niedopaski. Komórki gniazdowe miesierki niedopaski (Megachile versicolor) budowane są z wyciętych liści. Na zdjęciu kokon w komórce z liści i wyjęty z niej (fot. wł.)
Świeżo wygryziony samiec murarki rzepakowej (Osmia brevicornis) (fot. wł.)

Wygląd zamknięcia gniazda murarki rzepakowej (Osmia brevicornis)

Zamknięcie gniazda składa się z dwóch zatyczek z papki roślinnej. U pszczoły tej charakterystyczne jest przesunięcie zamknięcia ok. 0,5-1 cm do środka.

Świeżo zamknięte gniazdo (fot. wł.)
Gniazdo w pniu gruszy. Widać cofnięcie zamknięcia gniazda (fot. wł.)
Wygląd gniazda w gałęzi czarnego bzu jesienią (fot. wł.)
Otwarte gniazdo w łodydze bylicy. Widać podwójną zatyczkę oraz charakterystyczne wsunięcie do wewnątrz. Zamknięcie jest już wygryzione przez wychodzące z gniazda pszczoły (fot. wł.)

Wycinanie materiału roślinnego przez murarkę rzepakową (Osmia brevicornis)

Obserwowana przeze mnie murarka rzepakowa (Osmia brevicornis) materiał do zamknięcia gniazda pobierała z liści ślazu dzikiego.

(fot. wł.)
Murarka rzepakowa wycinająca liście ślazu (fot. wł.)
Zdjęcie zrobione z oddalenia pokazuje, jak mała jest a pszczoła (fot. wł.)
(fot. wł.)

Jak zaprosić pszczołę murarkę rzepakową (Osmia brevicornis) do swojego ogrodu… czyli kwitnące rośliny na pierwszym miejscu

Stawiając domek w ogrodzie, myślimy najczęściej o głębokości gniazd i ich odpowiedniej średnicy. Podczas gdy najbardziej istotną rzeczą, o którą powinniśmy zadbać, jest odpowiedni pokarm dla pszczół. To właśnie ciągłość pożytku przez cały czas pojawu owadów, oraz odpowiedni dobór gatunków roślin pomoże zapewnić nam pszczele bogactwo w ogrodzie.

(fot. własna)

Murarka rzepakowa (Osmia brevicornis) jest wyjątkową pszczołą, ponieważ związana jest z roślinami z rodziny kapustowatych (Brassicaceae) i tylko z nich zbiera pyłek dla potomstwa. Dlatego niedopasowanie ciągłości pokarmu roślin krzyżowych, może wpłynąć na rozwój tej pszczoły lub zaważyć o jej losie.

(fot. własna)

Trafiłam ostatnio na bardzo ciekawy artykuł „Desynchronizations in bee–plant interactions cause severe fitness losses in solitary bees” [1], w którym autorzy badali, jaki ma wpływ na pszczoły samotne czasowy brak pokarmu. Jedną z badanych pszczół była właśnie murarka rzepakowa (Osmia brevicornis). Pszczoły hodowane były w izolatorach pod siatką.

Z badań wynikało, że żadna z pszczół z tego gatunku nie przeżyła 6-dniowego braku dostępu do kwitnących roślin. Natomiast trzydniowe niedopasowanie względem kwitnienia roślin, wpłynęło na przeżywalność oraz na aktywność pozostałych przy życiu osobników murarki rzepakowej. Spadła liczba komórek i gniazd w stosunku do grupy kontrolnej.

Pokazuje to, po pierwsze, jak ważne jest zapewnienie ciągłego dostępu do pokarmu dla dzikich pszczół. I, po drugie, sygnalizuje potencjalne skutki, jakie może przynieść ocieplanie się klimatu, które wpływa na desynchronizację w relacji pszczoła – kwiat.

Widoczna zapyłkowana szczoteczka brzuszna (fot. własna)

Jakie kwiaty dla murarki rzepakowej (Osmia brevicornis)

Naszukałam się i nie mogłam odkryć, jakie kwiaty odwiedzają moje murarki. Na rzepaku i innych kapustowatych ich nie spotykałam. Wreszcie pewnego ranka znalazłam je na maciejce. Obserwowałam je też na kocimiętce (jasnotowate), ale nie zbierały z niej pyłku.

Na maciejce (fot. własna)

Odnotowane rośliny odwiedzane przez murarkę rzepakową, które znalazłam w literaturze (linki na dole strony) to: kapusta rzepak, kapusta właściwa, kapusta czarna, kapusta warzywna, żagwin, miesiącznica, lak, wieczornik, gorczyca polna, rukola.

Na kocimiętce (fot. własna)

Pasożyty

Jedynym pasożytem, jakiego obserwowałam w pobliżu gniazd murarki rzepakowej był osarek murarkowy (Leucospis dorsigera).
W gniazdach murarki rzepakowej często obserwowane są roztocza (Chaetodactylus), które u tej murarki, ze względu na brak komór dzielących gniazdo, mają ułatwione rozprzestrzenianie się.

Osarek murarkowy (Leucospis dorsigera) przy gnieździe murarki rzepakowej (fot. wł.)

Murarka rzepakowa (Osmia brevicornis) w domku dla owadów

Myślę, że warto zadbać, by w domku dla owadów znalazło się miejsce dla murarki rzepakowej. Przy kwitnących w pobliżu roślinach kapustowatych i średnicach otworów ok. 5 mm mamy szansę pomóc temu gatunkowi. Nie odnosi on takich sukcesów reprodukcyjnych, jak pospolita murarka ogrodowa (Osmia bicornis). Prezentują to dobrze fragmenty artykułu [8]:

Bardzo się różnił natomiast procent wylęgniętych pszczół (w stosunku do liczby założonych komórek), wynosząc dla murarki ogrodowej aż 97 %, dla żmijowcowej 57 %, dla lucernowej 43 %, a dla rzepakowej zaledwie 22%.

Różny też był udział samic w populacji – najwyższy u murarki żmijowcowej (47%), trochę niższy u ogrodowej (40%), a najniższy u lucernowej (25%) i rzepakowej (27%) – ale ogólnie biorąc wahający się od l do 3 samców na l samicę.

Murarka rzepakowa w wydrążonej łodydze bylicy (fot.wł.)
W nawierconym pniu gruszy (fot.wł.)

Murarka rzepakowa (Osmia brevicornis) ma specyficzne wymagania dotyczące odwiedzanych roślin oraz zależna jest od martwego drewna, w którym gniazduje w naturze, W Polsce brak badań, podczas gdy za granicą określana jest jako rzadka. Wkrótce może okazać się, że również w naszym kraju pszczoła ta potrzebuje pomocy, dlatego warto zadbać o odpowiedni dla niej rozmiar gniazd oraz kwitnące rośliny kapustowate.

Przy otworze nawierconym w pniu dębu (fot. wł.)
Nawiercony pień gruszy (fot.wł.)

Jeżeli chcielibyście szukać informacji na temat murarki rzepakowej (Osmia brevicornis) to występuje ona jeszcze pod synonimami: Osmia atrocaerulea, Osmia panzeri.

Oznaczenie owadów: Darek Ogrodnik

Źródła i dodatkowa lektura

  1. M. Schenk, J. Krauss, and A. Holzschuh, Desynchronizations in bee-plant interactions cause severe fitness losses in solitary bees., Journal of Animal Ecology (2018).
  2. Praz, C.J. Müller, A. Dorn, S., Specialized bees fail to develop on non-host pollen: Do plants chemically protect their pollen? April 2008; Ecology 89(3):795-804.
  3. Ruszkowski A. Gosek J., Bili.ski M., Pawlikowski T., Kosior A., Fijał J., Kaczmarska K. 1998. Okresy pojawu pszczół samotnic z rodziny miesiarkowatych (Hymenoptera, Apoidea, Megachilidae) oraz przebieg inkubacji niektórych gatunków. Pszczelnicze Zeszyty Naukowe 42: 299-312.
  4. Radchenko, V.G. (1996) Evolution of nest building in bees (Hymenoptera, Apoidea). Entomological Review, 75 (6), 20–32.
  5. Radchenko V.G., A New Type of Nest without Cells in Metallinella atrocaerulea (Hymenoptera, Megachilidae), Entomological review 1979, 57 (3): 353–355.
  6. Jordi Bosch, Narcís Vicens y Marina Blas, Análisis de 10s nidos de algunos Megachilidae nidificantes en cavidades preestablecidas (Hymenoptera, Apoidea).
  7. https://insects.ummz.lsa.umich.edu/beemites/Species_Accounts/Chaetodactylus.htm
  8. Ruszkowski A., Gosek J., Bilinski M., Jablonski B., Wybór miejsc gniazdowania przez niektóre gatunki murarek [Osmia L. sensu late – Hymenoptera, Megachilidae] oraz wymiary gniazda murarki lucernowej – O. coerulescens [L.], Pszczelnicze Zeszyty Naukowe 1995, t. 39, nr 2, s.233-243.
  9. Paul Westrich: Wildbienen Deutschlands, Stuttgrat 2018.

Jestem miłośniczką żądłówek i założycielką strony dzicyzapylacze.pl. Moim marzeniem jest stworzenie bazy wiedzy o dzikich zapylaczach i opisanie wszystkich gatunków dzikich pszczół Polski. Opowiadając o żądłówkach korzystam ze wsparcia Darka Ogrodnika, który podziela fascynację tymi owadami, identyfikuje je z moich zdjęć i dzieli się swoją wiedzą.

Napisz komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.